Hitte komt er aan: hoe hou je de warmte uit je huis?

Het kan je haast niet ontgaan zijn: de komende dagen wordt het warm. Of het ook warm blijft is nog maar de vraag, maar het zal zeker in het binnenland niet heel fris worden. En dus komt er onvermijdelijk een hoop warmte het huis binnen. Wat kun je hier tegen doen? En wat kun je het beste doen als het al binnen ís?

Warmte buiten houden: licht

Let hier op de vraagstelling: de warmte uit het huis houden. En dat geeft al een gedeelte van de clue weg: je moet de warmte uit het huis zien te houden. Warmte bestaat uit verschillende componenten. Of eigenlijk: het zonlicht bestaat uit verschillende componenten die allemaal iets toevoegen aan de warmte.
Veel mensen denken dat alleen infrarood-straling (IR) warmte is. Dat is pertinent onjuist. IR is het onzichtbare deel van de zonnestraling die wel energie oplevert, maar niet zichtbaar is.
Zonlicht valt uiteen in een spectrum: de kortste golven zijn UV-C-B-A, waarbij UV-C volledig door de atmosfeer tegengehouden wordt. UV-B voor het grootste deel en UV-A het minst. Deze laatste 2 laten je verbranden. Bemerk hierbij: glas filtert alle UV-B en vrijwel 100% van de UV-A.

Het ultra-violette zonlicht bevat ongeveer 3% van de energie. De volgende 47% wordt geleverd door het zichtbare licht (wat uiteenvalt als een regenboog). Slechts 50% is infrarood. Met andere woorden: ook het buitenhouden van zichtbaar licht is héél belangrijk.

Dit kan op verschillende manieren. Het meest effectief is zonwering. Dit houdt effectief het licht tegen. Feitelijk wil je 2 dingen doen: je wilt voorkomen dat het directe licht naar binnen valt en de ruimte opwarmt. Maar ook wil je het grootste deel van het licht gereflecteert wordt. Helaas betekent dit een zo-wit-mogelijke stof. Maar ook een dikke stof: anders valt er alsnog véél diffus licht doorheen. En diffuus licht bevat net zoveel energie.

Als je dus zonwering hebt (ongeacht kleur of soort): gebruik deze!

Hetzelfde geldt voor rolluiken: als je deze hebt, gebruik ze dan. Rolluiken zijn de perfecte zonwering, omdat ze helemaal géén licht doorlaten. Het wordt er wel donker van in huis – maar dat is precies de bedoeling uiteraard. En als je er niet bent, maakt dit weinig uit.

Warmte buiten houden: beplanting

Beplanting is zeer effectief in het buitenhouden van warmte. Planten verdampen water en daardoor koelen ze de omgeving. Maar niet alleen dat: ze geven natuurlijk ook schaduw en ze houden de bodem koel.

Dit laatste is niet onbelangrijk voor de nachten: je wilt dat het maximaal afkoelt rondom je huis voor de nachtventilatie (komt verderop). Ook wil je dat de muren koel blijven, om zgn. hittedoorslag te voorkomen. Je muren en stoepen nemen ongelooflijk veel warmte op, en die warmte wordt uitgestraald. Naar buiten, waardoor de omgevingslucht warmer is. Maar ook naar binnen, waardoor het veel moeilijker is de woning af te koelen als de warmte er eenmaal in zit.

Zelf hebben we hier een redelijke oplossing voor. Er staan een aantal boompjes voor het huis die de vroege ochtendzon uit de slaapkamers van de meisjes houdt (zij slapen aan de oostzijde) en uit de woonkamer. Na verloop van tijd draait de zon, en wordt de inschijnhoek naar binnentoe zo klein dat er nauwelijks nog zonlicht direct binnenkomt.

Ook is de tuin volledig beplant, behalve de oprit. Die ligt dan weer aan de noordkant van het huis en warmt dus sowieso minder op. De tuin aan de zijkant van het huis is ook volledig beplant. Daar liggen de wadi’s van de voortuin en de achtertuin: hier verdampt veel vocht dankzij de zeer groot-bladerige planten die er staan. Tussen de wadi’s staat een grote beukenhaag. 3 meter breed, 4 meter hoog, 2 meter diep. Dat is heel wat plant-oppervlak die daar de muren koel houdt.

De achterkant van het huis is moeilijker. Hier staan 2 boompjes nabij het terras wat aan de woning grenst. Deze geven niet heel veel schaduw. Dit is pal op het westen en de avondzon is hier flink aanwezig. De muur van de garage ligt op het zuiden, evenals de muur van de bijkeuken. De achtergevel ligt (logischerwijs) op het westen. En door het terras is het hier warm. Het huis is een meter of 7 breed hier en het bestraatte oppervlak dus een dikke 25m2. De muren zijn ongeveer 60m2 en het is dus een beetje een bakoven. Hier willen we de komende jaren nog wel meer mee doen. Maar er is dus geen vaste zonwering of beplanting om de warmte op te nemen.

Maar ik heb geen zonwering of rolluiken!

Als je geen zonwering of rolluiken hebt, dan ben je nu een beetje laat: zoals wij met de achtertuin. Maar er zijn andere methodes. Onze openslaande tuindeuren liggen op het westen en zijn dus een grote bron van hitte. Hier hangen wij bij warme dagen een wit laken voor. Dit voorkomt heel veel lichtinval en dus warmte.

Ook staat er een hele grote parasol op het terras. Dit voorkomt dat de stenen en de muren teveel opwarmen. Ik zie mensen ook wel eens parasols voor het raam zetten. Slim!

Ventilatie: ’s ochtends en ’s nachts

Het belangrijkste bij hitte: alles gesloten houden. Want het is niet alleen het zonlicht wat je huis opwarmt. Ook de buitenlucht is warm en warmte de woning dus op. Ook dit geeft een hint: je kunt blijven ventileren tot het moment dat het binnen koeler is dan buiten. Vanaf dat moment sluit je alles hermetisch af. Als je niet thuis bent: hou de ramen gesloten.

Doe dit tot (laat) in de avond. Het kan tot middernacht op hete dagen boven de 25C zijn. Een raam openen heeft dan nog geen zin. In de zomer werk ik vaak volgens een zomerschema. De dag begint dan rond 5 uur ’s ochtends. Ik zet de achterdeur open, en de tuindeuren. De koele lucht kan dan naar binnenstromen en de warmte kan er uit. Deze deuren blijven open, totdat het buiten weer warmer is dan binnen.
De dakramen op zolder gaan vervolgens wagenwijd open, en ik zet iets voor de gangdeur: de dakramen zorgen voor een schoorsteeneffect. Dit is ontzettend krachtig en zorgt voor véél verse lucht en een enorm effectieve manier om warmte er uit te krijgen.

Stop niet met ventileren als je denkt dat de temperatuur is bereikt en je het fris krijgt. De muren en vloeren bevatten heel veel warmte. Zodra je stopt met ventileren zal de temperatuur weer oplopen.

Wat moet je vooral niet doen met hitte?

Er zijn ook wel wat tips te bedenken wat je niet moet doen. Het gebruik van mobiele airco’s is af te raden. Waarom? Deze voegen meer warmte toe aan de woning dan ze er uit halen. Deze werken vaak met losse, niet-geïsoleerde slangen. Het briesje is verkoelend, maar de woning wordt warmer.

Hetzelfde geldt voor natte lappen. Ja, de verdamping van het water kost heel veel energie en de ruimte koelt dus iets af. Maar de luchtvochtigheid loopt ook op, waardoor de gevoelstemperatuur stijgt. Je huid nat deppen is effectiever.

Ook het sluiten van gordijnen is maar matig effectief. Het voorkomt weliswaar lokale opwarming, maar de warmte ís al door het glas heen gekomen. En zit dus in de woning. Gordijnen houden dit niet tegen.

En de airco gebruiken dan?

Airco’s zijn bewezen effectief. Zelf heb ik airco op alle verdiepingen van de woning. Als ik wil, dan heb ik de hele woning permanent koel en de hitte zó buiten. Lang leve de (split-unit) airco. Ze hebben alleen één nadeel: ze verbruiken een hoop elektriciteit. Minder dan de meeste mensen denken, maar meer dan ik noodzakelijk vind. Pas als de woning boven de 27C komt gaat hier de airco aan. Tot die tijd is het met blote voeten en nachtventilatie heel aardig vol te houden. Ook aan warmte wen je tenslotte.

Laatste puntje: denk je een beetje aan de huisdieren?

Denk je een beetje aan de huisdieren? Onze hond gaat graag in de bijkeuken liggen als het heet is, of in de gang. Daar is het koel (nooit direct zonlicht). En als hij wil staat er altijd drinken klaar. Overdag, zolang het niet té warm is, kan hij vrij naar binnen en buiten lopen want dan staan de deuren immers open.

Een slimme diepvries. Wát een idee!

Eerder deze week blogte ik over mijn oranje lampje…De “snel-invriesfunctie” van mijn diepvries bleek al onbepaalde tijd aan te staan. Dat betekent dat mijn diepvries mogelijk al geruime tijd veel te koud was.

Op dit artikel kwam een interessante reactie, van iemand die op zoek was naar een slimme diepvries. Immers, met een diepvries kun je “spelen” met de temperatuur. Het is niet slechter voor je spulletjes in de diepvries om ze te bewaren bij -27 (het koudste wat mijn diepvries wordt) dan bij -18 voor zover ik na kan gaan.

In potentie leent een diepvries zich daarmee heel prima voor het “bufferen” van energie. En omdat iedereen een diepvries heeft (al zijn er vast uitzonderingen), kan dit in potentie best veel opleveren. Laten we even wat cijfertjes in duiken!

Het verbruik van de diepvries met de snel-invries-stand

Uiteraard heb ik de proef op de som genomen, door te kijken wat het verbruik is van de diepvries als de “turbo” aan staat. Het vermogen schoot omhoog met 50W. Omdat ik dit deed op het “rustigste” moment in mijn huishouden is dit zeer waarschijnlijk volledig toe te schrijven aan deze turbo-stand. Voor de zekerheid heb ik het een aantal keer herhaald, en de 50W bleef overeind staan.

Met andere woorden: op een volledige dag is dit 1.2kwh. 438kWh per jaar éxtra. Dat is best fors.

Hoeveel kun je daarmee invriezen?

Hier wordt het wat ingewikkelder en ik hoop dat ik geen al te grote fouten maak. Eerst moet er even iets uitgelegd worden:

Vermogen wordt gemeten in Watt. Dit is de eenheid voor Joule per seconde. De diepvries verbruikt dus 50 Joule per seconde. Omdat een uur bestaat uit 3600 secondes (60 minuten * 60 seconden), is dit verbruik 180.000 joule per uur. Om het makkelijk te maken: 180 kilojoule (kJ).

Dan het volgende: bevriezen is géén eenvoudig concept. Het is een fase-verandering. En zoals iedereen die ooit met fase-veranderingen te maken heeft, gaat dit gepaard met véél energie. Anders gezegd: water gedraagt zich volledig anders in bevroren toestand ten opzichte van vloeibare en gasvormige toestand. En niet alleen op het gebied van de vluchtigheid – ook qua energie-inhoud.

Water neemt per gram ongeveer 4,19 joule energie op om 1 graad warmer te worden. Andersom heb je evenveel energie nodig om het zo ver af te laten koelen. Maar, zodra het 0-punt bereikt wordt, veranderd dit! Om het water te laten bevriezen vanaf 0 graden heb je 334J nodig per gram water nodig (hierdoor zijn ijsblokjes zó efficiënt in het laten koelen van je drankje!)

Daarna is het getransformeerd in ijs. En is de warmtecapaciteit opeens nog maar 2,2: om ijs 1 graad kouder te laten worden moet je dus 2,2 joule warmte onttrekken.

Ingewikkeld tot zover? Nee? Mooi! Want nu krijgen we nog het verschil tussen thermisch vermogen en elektrisch vermogen

Thermisch vermogen & elektrisch vermogen

Zoals eerder gesteld bedraagt het verhoogde verbruik 50W. Dat is het “elektrisch vermogen”. Zoveel elektriciteit wordt er opgenomen door de vriezer. Maar, een vriezer is simpelweg een warmtepomp. Deze heeft een bepaalde “efficiency” die bij warmtepompen COP wordt genoemd: de Coeffecient of Performance.

Een warmtepomp werkt met een vloeistof die zelf een fase-verandering ondergaat. De pomp zorgt niet voor de afkoeling zelf, maar voor het comprimeren van het gas in een vloeistof, die vervolgens warmte opneemt en naar buitenstroomt. Daar wordt deze warmte aan de achterkant van het apparaat afgegeven en door de pomp weer gecomprimeerd. Met 50W elektrisch vermogen wordt er wel 200W thermisch vermogen onttrokken.

Terug naar de invries-hoeveelheden

Met behulp van bovenstaande informatie kun je narekenen dat het 457,4 Joule energie kost om één gram water af te koelen van 20 graden celsius tot -18 celsius.
Immers: van 20 = 20* 4,19. Bevriezen kost 334 J. En vervolgens van 0 naar -18 = 18*2,2. Maakt samen 457,4 Joule.
Om dit met 1 liter water te doen is eenvoudig: plak overal een “k” voor en je bent klaar (een liter water is immers 1000 gram).

We weten ook dat 50 watt hetzelfde is als 50 joule per seconde. En dat de “COP” 4 is. Het thermisch vermogen is dus 200 joule per seconde. In slechts 2,29 seconde zal 1 gram water volledig afgekoeld zijn tot -18C. Echter, voor één liter water duurt dit 1000 keer zo lang: 2287 seconden. Iets meer dan 38 minuten.

Om deze zelfde hoeveelheid in te vriezen tot -27 duurt slechts iets langer. De zogenaamde “delta T”, het temperatuurverschil, is slechts 9 graden en kost (omdat het ijs is) slechts 20 joule extra.

Dit is de maximale buffercapaciteit.

De maximale buffercapaciteit

Zoals gezegd is de maximale buffercapaciteit slechts het verschil tussen de standaard -18 en de extra koude -27 celsius. 20 kJ per kilogram ijs.

Maar hoeveel ijs zit er in de diepvries? Laten we uitgaan van 30 kilogram. Dit klinkt misschien als weinig, maar bedenk dan dit dit meer dan 50 broden zijn (niet al het gewicht is “water”-equivalent).

Met 30kg ijs kunnen we 600 kJ bufferen. En helaas: dat is slechts 167Wh, of 0,167kWh. Met dezelfde COP van 4 is dit minder dan één uur “werk” voor de pomp.

Dit lijkt wellicht weinig. En op individueel niveau is dit ook weinig. Met 8 miljoen huishoudens is dit 1.336.000kWh. 1336MWh ofwel 1,34 GWh: net iets meer dan een half procent van de hoeveelheid groene energie op een goede dag.

Then again: het idee is aantrekkelijk. Want ook al klinkt een half procent niet als heel veel: het voorkomt het inzetten van de diepvries op momenten dat de stroom schaarser is (en dus vervuilender). Namelijk in de avond. Pas in de nacht (of zelfs de volgende ochtend) zou de diepvries weer in werking treden.

Als je hiermee teruglevering kunt voorkomen (van je zonnepanelen) of kunt profiteren van lage tarieven door het vermijden van de hoge tarieven kan de besparing toch oplopen tot een goede 20 EUR per jaar.

Toegegeven: dat is véél te weinig om het “werkbaar” te maken. Maar als iemand een stukje elektronica in elkaar kan zetten wat minder dan 100 EUR kost, dan is de terugverdientijd een jaartje of 5. Het enige wat je nodig hebt is een temperatuursensor in de diepvries, gekoppeld aan je stopcontact waarmee de vriezer automatisch inschakelt bij een te hoge temperatuur.

Een iets slimmer apparaat zou 2 standen hebben en in de nacht of op dure momenten de vriezer op het meest gunstige niveau houden en op goedkopere momenten maximaal laten koelen.

Noot: in de praktijk zal het meer energie kosten om te koelen tot -27C, omdat het temperatuurverschil groter wordt en er dus meer “lekkage” is, wat ook weer “gekoeld” moet worden.

Salderingsregeling wéér aangepast: de gevolgen

Het bezitten van zonnepanelen is een lucratieve business. Zeker met de huidige hoge energieprijzen. Maar toch vooral dankzij de onwetendheid van installateurs en het bestaan van de salderingsregeling. Deze laatste is nogal aan verandering onderhevig en het hangt al jaren “boven de markt” dat deze aangepast gaat worden. De Geldsnor zou de Geldsnor niet zijn, als ik hier niet iets over zou schrijven.

Ik licht eerst kort toe wat de salderingsregeling inhoudt en waarom dit een probleem is op de lange termijn. Vervolgens laat ik het verschil in seizoensopbrengst zien, en daarna duik ik in de financiële gevolgen van de afbouw van deze salderingsregeling. Tenslotte zal ik laten zien hoe je voorbereid kunt zijn op deze afschaffing.

De salderingsregeling in het kort

Die salderingsregeling is vrij eenvoudig uit te leggen:
In de zonrijke maanden (lente & zomer, grofweg van maart t/m september) leveren zonnepanelen aanzienlijk méér op dan in de winter. Tevens verbruik je in de winter meer elektriciteit. Wat je meer produceert dan het eigen verbuik, wordt afgetrokken van het geheel.

De gehele opbrengst van het jaar wordt op die manier afgetrokken van het gehele verbruik van een jaar: het wordt tegen elkaar weggestreept.

Dit maakt zonnepanelen heel interessant. Maar er kleven ook wel nadelen aan: het leidt tot grote pieken in de lente- en zomermaanden, die niet opgeslagen kunnen worden. In de winter is deze elektriciteit wel degelijk weer nodig, maar wordt dan op andere manieren opgewekt. Dankzij de grote financiële prikkel leggen duizenden mensen nu zonnepanelen, en miljoenen mensen hebben dit in het verleden al gedaan.

De seizoenseffecten op zonnepanelen

Zonnepanelen zetten licht om in elektriciteit. Vandaar de officiële term “photo-voltaïsche cellen”. Nu we toch bezig zijn met terminologie: de opbrengst meet je in kWh (kilowattuur). Het vermogen meet je in W of kW (watt/ kilowatt =1000W). De spanning meet je in Volt. De spanning op het zonnepaneel is tot aan de omvormer gelijkstroom (DC) en wordt door de omvormer omgezet in AC: wisselstroom, en dat op een voltage wat passend is voor het net.

Er zijn enkele bekende en minder bekende effecten op zonnepanelen. Maar het belangrijkst is natuurlijk de hoeveelheid zonneschijn.

Veel installateurs zullen je laten geloven dat er niet per se zonneschijn nodig is om de zonnepanelen te laten werken. En dat is waar, maar ook erg kort door de bocht. Een voorbeeld: een zonnige dag in mei levert op mijn systeem 65kWh elektriciteit op. Dit gaat gepaard met een maximaal vermogen van 8600W, en een voltage op de omvormer van bijna 1000 Volt. De omvormer zet dit om naar een spanning van maximaal 253V: daar boven schakelt de omvormer uit.

Een niet-zonnige dag in mei levert hooguit 20kWh op: ruim 60% minder. Dus ja: er is nog steeds productie, maar zonneschijn helpt enorm. In de winter is dit effect nog veel groter. Op een zonnige winterdag “oogst” mijn systeem 23kWh (december), terwijl een volledig bewolkte dag kan resulteren in letterlijk 0.

Dat brengt me echter meteen op een volgende misvatting, die vrij populair is onder sceptische kringen: in de winter leveren zonnepanelen niets op! Dat is niet waar: ze leveren (uiteraard) veel minder op. De maximale zonneschijnduur is natuurlijk korter en de intensiteit is lager. Maar er blijft een aanzienlijke productie over: de slechtste maand die ik ooit heb gehad was 180kWh (tegen de beste maand ooit: 1525kWh).

De winter heeft echter een belangrijk voordeel: de temperatuur. De efficiency van zonnepanelen wordt sterk minder bij hoge temperaturen. En dus ook sterk vergroot bij lagere temperaturen. Een koude dag in februari heeft derhalve een hoger maximaal vermogen dan een hete zomerdag.

Grafiek met het gemiddelde percentage van de jaaropbrengst, per maand

Bovenstaande grafiek laat duidelijk zien dat de opbrengst van de wintermaanden vele malen kleiner is dan de periode maart-september.

Zoals gezegd, in de winter verbruik je aanzienlijk meer elektriciteit. Een vrijwel omgekeerde curve. Bij onderstaande grafiek is het belangrijk te weten dat ik voornamelijk stook op elektriciteit (airco). De grafiek is gecorrigeerd voor het opladen van de auto’s: dat is dus niet meegenomen.

De financiële gevolgen van het afbouwen van de salderingsregeling

Het afbouwen van de salderingsregeling kan verstrekkende gevolgen hebben, is althans het gevoel wat je krijgt in de media. Of dat ook zo is, ga ik narekenen. Dit op basis van mijn eigen verbruik uiteraard: de beste empirische data die ik tot mijn beschikking heb. In dit eigen verbruik is het opladen van de auto’s wél meegenomen, omdat die nu eenmaal mijn eigen verbruik vergroten.
Daar zit namelijk de crux in de (afschaffing van de) salderingsregeling: het gaat lonen om je het percentage eigen verbruik te verhogen. Dit houdt niets anders in dan het gebruiken van de elektriciteit op het moment dat het geproduceerd wordt.

Op dit moment is er voor velen een prikkel om overdag terug te leveren (tegen hoogtarief) en ’s nachts te verbruiken. Maar ook als deze prikkel er niet is, dan is het voor veel mensen nu eenmaal de praktijk dat je ’s avonds meer elektriciteit verbruikt. Koken, verlichting, televisie kijken, wasjes draaien: we doen het nu eenmaal als we thuis zijn. En dat is voor de meeste mensen ’s avonds.

Deze grafiek behoeft wat toelichting. De grafiek is een weergave van het directe verbruik vanaf de zonnepanelen in ons huishouden. Logischerwijs is dit in de wintermaanden veel hoger, omdat het absolute aantal kWh’s lager is. In het najaar van 2020 zijn we begonnen met het actief verwarmen met de airco. Het percentage direct vebruik is daarmee direct verhoogd. Van oktober t/m maart ligt dit boven de 40%. De rest wordt dus teruggeleverd (en gesaldeerd). Het record ligt dicht bij de 70%.

Hoger krijg ik het nog niet. Hoe dit komt? Het systeem op Huize Geldsnor is dermate groot dat er omstandigheden zijn dat het vrijwel onmogelijk is om het “op” te maken. Alleen de auto heeft een groot genoeg vermogen om alles op te kunnen snoepen. Ook in de winter betekent maximale zonneschijn dat ik anders de wasmachine, droger, vaatwasser en badkamerverwarming aan moet zetten. Tegelijkertijd. Een praktische onmogelijkheid: zoveel was héb ik niet.

Op dit moment is het simpel: ik produceer 10.000kWh per jaar (afgerond) en daarmee dek ik minder dan 100% van mijn eigen vebruik af. Ofwel: we profiteren maximaal van de salderingsregeling. 10.000kWh heeft een actuele waarde van 2100 EUR per jaar (oud contract).

Maar zoals gezegd, de salderingsregeling gaat aangepast worden. Dit is een jaar uitgesteld, tot januari 2025. Vanaf dát moment mag je nog maar 64% salderen en 36% wordt een “terugleververgoeding”. De tarieven van 2025 kan ik nog niet overzien, dus ik gebruik de actuele tarieven uit mijn contract voor deze berekening: terugleveren levert 11 cent op per kWh en direct verbruik blijft 21ct. De verbruiksgegevens betreffen in deze berekening de cijfers van 2021.

De situatie zónder salderingsregeling

Allereerst bepaal ik de situatie zónder salderingsregeling. Dit betekent: volle mep voordeel bij iedere kWh die ik zelf verbruikt heb: 21ct per kwh. En 11 ct voor iedere kWh die ik heb teruggeleverd.
De uitkomst is 1442 EUR. Dit ten opzichte van de eerder genoemde 2100 EUR op jaarbasis.
De terugverdientijd gaat nu van 4,5 jaar naar iets meer dan 6,6 jaar.

De situatie met 64% saldering

In de genoemde periode is er in totaal 9648kWh geproduceerd. Hiervan is 3667kWh direct verbruikt, tegen een voordeel van 21ct per kWh ofwel 770 EUR.

De resterende 5981kWh mag in 2025 voor 64%: 3828kWh dus wederom tegen de volle mep ofwel 804 EUR. De resterende kWh’s gaan tegen een terugleveringsvergoeding: 2153kWh * 0,11EUR: 236 EUR.
Het totaal is dus 1810 EUR. Een “verlies” van bijna 300 EUR tov. de volledige salderingsregeling nu.

De volledige grafieken: salderingsregeling per jaar

Bovenstaande kan wat overzichtelijker. Hiervoor heb ik de percentages als genoemd door solar Magazine genomen. De onderstaande grafiek loopt vanaf 2022 t/m 2031. In 2031 is het volledig “gedaan” met de salderingsregeling. De getallen zijn euro’s, gebaseerd op mijn opbrengst en verbruiksprofiel van 2021.

De nieuwe salderingsregeling levert in mijn geval cumulatief 2428 EUR minder op, maar nog altijd 2 maal de kosten van een volledig nieuw systeem. Bij een hogere elektriciteitsprijs loopt dit verschil verder op. Paradoxaal genoeg loopt (uiteraard) ook de terugverdientijd fors terug; bij een hoge stroomprijs is het systeem sneller rendabel, ondanks dat het “verlies” dankzij de salderingsregeling groter wordt.

Voorbereid zijn op het afschaffen van de salderingsregeling

Nu is het zaak om voorbereid te zijn op de afschaffing van de salderingsregeling. Hoe doe je dit?

Heel simpel, in theorie: het verhogen van je eigen verbruik op momenten dat de zon schijnt en het verlagen van het verbruik als het donker is.
Is een accu een oplossing? Zelf denk ik van niet. Een accu heeft alleen maar zin als je de opgeslagen elektriciteit ’s nachts wél verbruikt. Een accupakket van 10kWh moet je dus ook ’s nachts leeg weten te trekken. Anders zit je de volgende dag met een volle accu en lever je het alsnog terug.

En een 10kWh accu levert bij mij sowieso weinig op: de auto opladen verbruikt een veelvoud, en als ik die niet oplaadt krijg ik de accu niet leeg. Het zit ‘m dus meer in systematische aanpassingen.

In ons huishouden zijn we al vrij ver gevorderd met eigen verbruik. Ik durf te zeggen dat er weinig mensen zijn in Nederland met een systeem van gelijke grootte én een dergelijk verbruiksprofiel.
Onze grootste winst zal zitten in het verplaatsen van het verbruik. We hebben nu een elektrische auto met een iets groter bereik, waardoor we wellicht niet meer ’s nachts hoeven te laden (nu vaak de praktijk doordeweeks). Dit kunnen we dan op de vrije dagen doen.

Verder zitten wij redelijk aan de max: machines draaien overdag (tip: gebruik de functie voor uitgesteld verbruik!). Koken doe ik bij voorkeur als de zon schijnt; veel eten bereid ik dan al in de middag ipv. ’s avonds. Maar, ik werk vrijwel uitsluitend thuis. En dan is dat makkelijker.

Van de verlichting en dergelijke hoef je niets te verwachten. Dit is hooguit een paar honderd wattuur per dag en als de zon op is, hoef je geen lampen aan te hebben. Natuurlijk zóuden we de airco ook in de zomer kunnen gebruiken.
Maar de grootste sport is natuurlijk het verlagen van het absolute verbruik.

Conclusie: wat kost het afleveren van de salderingsregeling mij?

Ik denk dat we moeten omdenken. Het gaat niet om wat het kost. Je hoeft geen geld bij te betalen. Het levert minder op. Maar met een terugverdientijd van enkele jaren heb ik het idee dat heel veel mensen vooral (onwetende) media napraten en zelf géén idee hebben wat de werkelijke invloed is op hun eigen rekening.

Een beetje hetzelfde als met de uitvallende omvormers: gehuil uit onwetendheid. Uiteraard is 600 EUR per jaar een hoop geld (dat is het maximale verlies bij mijn huidige prijzen). Maar bij een systeem van 14 panelen (3000kwh/jaar) en hetzelfde profiel hebben we het over minder dan 2 tientjes per maand.

De terugverdientijd van een 10kwh accu wordt daarmee al snel 100 jaar. Is dat de moeite?

Omdenken met je omvormer: het voorkomen van uitval

Vandaag was het weer zover. Een klaagartikel op AD.nl: de uitval van omvormers door teveel spanning op het netwerk dankzij de hoge opbrengst van zonnepanelen. Niet geheel verrassend heb ik hier een mening over. Eentje die ik al vaak gedeeld heb. En ook nu weer ga delen: we moeten met zijn allen omdenken! Het probleem is namelijk niet teveel opbrengst, maar te weinig verbruik.

Waarom vallen de omvormers uit en waarom is dit een probleem?

Omvormers zetten de gelijkstroom van de zonnepanelen (400V DC) om naar wisselspanning. Dit is in de volksmond 230 volt, maar in de praktijk is dit zelden 230V. Om terug te leveren moet de spanning namelijk altijd iets hoger zijn dan netspanning. Vergelijk dit met water in emmers: dit stroomt naar het laagste punt. Pas als het waterniveau stroomafwaarts lager is dan op jouw plek, zal de rivier gaan stromen.

Zo is het ook met de spanning van je omvormer. Maar, zoals je kunt verwachten: er stroomt steeds meer water door het stroompje. Stroomafwaarts wordt het waterpeil hoger, waardoor ook jouw waterpeil verhoogd moet worden om te blijven stromen. Maar als de rivier vol is, dan wordt jouw toevoer afgesneden.

Deze rivier is vol bij 253 volt (in de praktijk vaak 251 volt). Bij meer spanning zou apparatuur beschadigd raken en het eventueel zelfs gevaarlijk worden. Ons laagspanningsnet is namelijk ingericht op 230V +/- 10%. Vandaar die 253 volt.

De oplossing volgens velen: het verbreden van de rivier. Ofwel: het leggen van meer en dikkere kabels. Zodat er meer stroom doorheen kan en omvormers niet uitvallen. Want mensen vinden dat zij geld verliezen.

De uitvallende omvormer is het probleem niet. Te dunne kabels ook niet.

Het probleem is niet dat de rivier niet breed genoeg is, maar dat er meer aanbod is van elektriciteit dan er vraag naar is. In een normale markteconomie betekent dit dat het product waardeloos is.

Vergelijk het met appels: je levert appels aan de buurt. Maar de buurt maakt zelf ook appels. Ze brengen deze allemaal naar het einde van de straat. Niemand wil appels! En de kruiwagen aan het eind is niet voldoende groot om de appels naar andere wijken te brengen.

Maar, ergens ver weg heeft iemand een regel bedacht dat jij de appels van de zomer kosteloos mag wegstrepen van de appels die je in de winter eet. Zonder rekening te houden met bederf of economische wetten. Dit is de salderingsregeling.

Feitelijk echter is de elektriciteit in de zomer grotendeels zinloos: er is minder vraag naar en de opbrengst is te groot. Stoppen met produceren, zoals de omvormers doen, is dus een onderdeel van de oplossing.

Omdenken: produceren voor de momenten waarop de waarde het grootst is

Dankzij de Nederlandse salderingsregeling is het zeer aantrekkelijk om zonnepanelen te plaatsen. Immers, wat je meer produceert dan verbruikt mag je zoals gezegd wegstrepen tegen je consumptie in de winter. Maar dit gaat veranderen: de salderingsregeling gaat afgebouwd worden in de toekomst.

In de winter is de elektriciteit daarentegen het duurst. Er is meer vraag naar elektriciteit, en minder aanbod. Een zinnige beslissing zou zijn om je systeem zó te ontwerpen dat je juist in de winter zoveel mogelijk zelfvoorzienend bent.

In Huize Geldsnor produceren wij in een wintermaand ruim 10% van onze eigen elektriciteit (inclusief transportbehoefte ofwel de auto’s). Exclusief auto’s is dit bijna 20%. De economische waarde hiervan is enorm: 200kWh kost in de winter zomaar 100 EUR.
In de zomermaanden produceren we tot wel 1500kWh. Zonder salderingsregeling zou de economische waarde hiervan ook op ongeveer 100EUR liggen. Het vergroten van de productie zou in de winter veel geld opleveren, en in de zomer nauwelijks iets extra.

Het is de salderingsregeling die dit kunstmatig echter anders maakt. De nieuwe realiteit is echter: verbruik het overdag, en produceer zoveel mogelijk in de winter. Accepteer dat je omvormer uitvalt als er geen vraag is naar je “product”!

Maar toch: kun je voorkomen dat de omvormer uitvalt door je eigen verbruik te vergroten?

In het artikel van het AD wordt gesteld door Robert de Vries “dat je dan het advies krijgt om de magnetron aan te zetten. Maar dat werkt pas als de hele wijk het doet.”

Een opvallende stelling. Klopt deze? Ik reken het even voor je na!

Een typisch transformatorhuisje is een “630kVA” huisje. Dit type transformatorhuisje heeft een vermogen van 535,5kW. Als het vermogen hier oploopt kan er niet voldoende worden teruggeleverd. Enigzins gesimplificeerd, uiteraard.

Op een heldere lentedag haal je dit vermogen met ongeveer 1700 zonnepanelen. Bij een transformatorhuis van 630kVA betekent dit “filevorming” bij 120 woningen met 15 zonnepanelen per stuk. Dit zie je duidelijk in het AD-artikel: veel bewoners hebben ongeveer 15 panelen. Dikkere kabels zijn geen oplossing: je hebt een groter transformatorhuis nodig (en dikkere kabels).

Maar terug naar de casus: kun je het stroomnet “redden” door zelf meer te verbruiken? Het korte antwoord: zeker en absoluut. Maar niet met alleen de magnetron.

Want een magnetron trekt wel veel vermogen, maar doet dit slechts gedurende korte tijd. Hét antwoord? Wasmachines, drogers, vaatwassers en elektrische auto’s. Er vanuit gaande dat de warmtepomp niet gebruikt wordt in dit seizoen.

Mijn maximale vermogen in de woning is 17kW. Een snelle rekensom leert dat dit 3% van de aansluiting van het transformatorhuisje is! De kans dat veel mensen in dezelfde wijk véél stroom verbruiken is niet zo groot, vandaar dat dit doorgaans geen probleem is.

Dankzij het opnemen van een groot vermogen dáált de spanning in de wijk. Nu is het zo dat ik in mijn eentje niet heel lang 17kW vermogen op kan nemen. De auto kan gedurende enkele uren echter wel 11kW opnemen: 2% van het vermogen van het transformatorhuisje.

Dat zegt echter nog vrij weinig. Want hoeveel vermogen is 1 volt extra op het wijknet? Als een transformatorhuis 1000 A stroomsterkte heeft, dan is 1 volt *dus* 1000W. Met andere woorden: dankzij het opladen van de auto wordt de spanning (in een gesloten systeem) verlaagd met 11 volt. Uiteraard is het geen gesloten systeem: de uitgevallen omvormers zullen weer opstarten, en bij een “te lage spanning” wordt er elektriciteit geleverd vanaf het net (zie de analogie met het riviertje).

Maar dat je zelf een groot onderdeel bent van de oplossing staat buiten kijf. Het is perfect mogelijk om in samenwerking met buren of zelf een sturende rol te hebben in je eigen wijk. Draai het systeem om: stel je wasmachine en andere apparatuur zó in dat deze overdag draaien. Tenslotte hebben alle grote apparaten een “uitgestelde start”: wasmachine, vaatwassers en drogers. Maar ook de auto (indien van toepassing) en overdag koken op inductie dragen een flink steentje bij:

Bovenstaande plaatje is de spanning op het net, of eigenlijk de uitgaande spanning van de omvormer. De laagste waarde tijdens het opladen van de auto, de andere waarde vlak vóór het “inpluggen” van de auto. Een markante daling, tijdens verder gelijkblijvende omstandigheden (zwaar bewolkt, 29 graden, vrijwel windstil). Het vermogen waarmee ik de auto op dit moment aan het laden was, is 11KW. Het vermogen van de zonnepanelen was 7KW.

Het alternatief is in de slachtofferrol kruipen en verwachten dat tegen grote (maatschappelijke) kosten men het netwerk komt verzwaren. Puur omdat jij er voor kiest om appels te verbouwen als iedereen ze levert, maar zelf geen appels eet. Behalve in de winter.

Hoe haal je het hoogste rendement uit je zonnepanelen?

Veel installateurs, en minder goede rekenaars, en installateurs die niet kunnen rekenen en uitsluitend andere napraten, denken dat je het best niet meer zonnepanelen kunt plaatsen dan wat je eigen verbruik is. Anderen, zoals de Geldsnor, denken dat dit wel degelijk een goed idee is. Ongeacht of er sprake is van een salderingsregeling of niet. Of zelfs juist als je niet meer kunt salderen. Maar dat is weer een ander verhaal.

Maar wat zijn nu de feiten? Wanneer heb je het hoogste rendement? Ik zocht het uit.

De aannames: huidige prijzen

Nu kan ik gaan rekenen met de prijzen die ik betaal voor gas en elektriciteit. Maar dat is niet zo relevant, want die prijzen heeft bijna niemand meer. Dus heb ik gekeken naar een modelcontract. De kosten voor elektriciteit zijn momenteel ongeveer 44ct per kwh, en de kosten voor gas 1.77 EUR per m3. De vaste kosten laat ik buiten beschouwing, want die zijn niet relevant.

Ook reken ik vanaf nu uitsluitend in kWh, waarbij gas wordt omgerekend naar 10kwh. Dat is bij benadering correct maar rekent een stuk makkelijker. Niet voor excel, maar wel voor jou als lieve lezer, om het te volgen.

De Kosten van een kWh elektriciteit

Nu wordt het lachen. Want wat kost nu een kWh elektriciteit? Dit kun je op 3 manieren benaderen:
1. De kosten van het net, dus de door mij genoemde 44ct per kWh.
2. De terugleververgoeding (wat je teruglevert boven de salderingsgrens). Dit zijn “opportunity revenues”. Je krijgt ze pas als je daadwerkelijk veel minder gaat verbruiken en dus meer produceert dan je gebruikt. Dat is in dit modelcontract 22.2ct per kWh.
3. De kosten voor de installatie over de levensduur. Deze is lachen! Mijn installatie kostte ongeveer 9600 EUR, en gedurende de levensduur van de panelen (minimaal 25 jaar) zal ik de omvormer 1x moeten vervangen (1500 EUR). In totaal kost deze installatie gedurende de levensduur dus 11.100 EUR. In dezelfde 25 jaar produceert deze ongeveer 250.000kWh elektriciteit. De kosten zijn hiermee slechts 0.044 EUR.
Nu hóór ik al iemand ratelen op het toetsenbord! Vriend! Je hebt hier ook “opportunity costs”, want je geld had ook elders geld op kunnen leveren. Vooruit dan. Met 4% verloren rente meegenomen in de kosten (en 4% over de 4% etc) “kost” deze installatie 26800 EUR in 25 jaar. De kosten over de hele levensduur lopen daarmee op tot 10.7ct per kWh.

Het hoogste rendement uitrekenen

Hier kan ik heel moeilijk gaan doen. Maar zo lang het is toegestaan om te salderen (dus de extra productie van de zomer af te trekken van het hogere verbruik in de winter of vice versa), is het evident dat er geen betere configuratie kan bestaan dan het eigen verbruik gelijk te stellen aan de productie.

Immers: iedere kWh levert je tot op dat moment 44ct per kWh op. En iedere kWh méér slechts 22 cent.
Mijn installatie van 9600WP levert op jaarbasis 10.000kWh en is dus 4400 EUR per jaar waard (en in 2,18 jaar terugverdiend). Als ik minder ga verbruiken dan 10.000kWh, maar nog slechts 8000kWh, dan ziet de rekensom er als volgt uit:

(8000* 0,44) + (2000*0,22) = 3520 + 440 = 3960 EUR.
Een verlies van 10%, omdat ik minder ben gaan verbruiken. De terugverdientijd is opgelopen tot 2,42 jaar.
Maar dit is natuurlijk een knullige rekensom! Ik ben niet méér gaan betalen doordat ik mínder ben gaan verbruiken. Ergo: als ik maar 8000kwh verbruik en er 10.000 produceer, dan krijg ik gewoon 440 EUR terug.

Marginale kosten van een installatie

Maar nu is de vraag of bovenstaande überhaupt hout snijdt. Dus moeten we het omdraaien. Stel ik verbruik maar 8.000kWh per jaar. Kan ik dan beter een kleinere installatie nemen?
Een installatie van 8000kWh is kleiner dan van een systeem met een opbrengst van 10.000kWh per jaar. Waar ik 32 panelen nodig heb, heb je voor een systeem wat slechts 80% van de grootte is maar 80% van de panelen nodig. Ja, die zag je niet aankomen, ik weet het.

Dat zijn 25.6 panelen. En omdat halve panelen niet bestaan, ronden we het af naar 26 stuks. Het aantal uren wat er extra nodig is om 6 panelen te plaatsen, is verwaarloosbaar. Ze zijn 2 dagen bezig en het ophangen van de omvormer en het trekken van de DC-strings blijft identiek.

6 panelen kosten ongeveer 1000 EUR, met nog wat klein materiaal er bij wellicht 1200 EUR.

Een systeem van 26 panelen levert dus 8000kWh per jaar op:
8000* 0,44 = 3520 EUR. Tegen een prijs van 1200 EUR minder dan een systeem van 10.000kWh, die ik ken: 9600 EUR. Ofwel: de prijs is ongeveer 8400 EUR. Terugverdientijd: 2,38 jaar (1,05 EUR per kwp)

Nu gaan we terug naar het systeem van 10.000kWh opbrengst, bij een verbruik van 8.000 kWh. Wellicht kun je je herinneren dat deze 3960 EUR opleverde (en anders scroll je even naar boven). Bij een kostenpost van 9600 EUR, dus 2,42 jaar. 14 dagen.
Maar: je hebt nu wel 440 EUR teruggekregen. Het prijsverschil (1200 EUR) is terugverdiend in 2,72 jaar. Dat is met de aanname dat het 1200 EUR kost. Met 1000 EUR is het slechts 2,27 jaar.

Maar het rendement kan beter!

Het kan natuurlijk nog veel beter. Want je kunt ook gasverbruik voorkomen door elektrisch te gaan verwarmen. Met conventionele verwarming schiet dat niet op: het rendement is nooit hoger dan 100%. Je krijgt dus 1kW warmte met 1kW elektrisch vermogen. Ofwel: het kost je 44 cent per kWh.
Gas kost in dit voorbeeld 1.77 EUR per m3, ofwel 0.177 EUR per kWh. Het is dus voordeliger om op gas te stoken en je elektriciteit terug te leveren. Tenzij je rekent met je productiekosten van 10.7 cent (al heb je dan nog steeds je opportunity-costs).

De warmtepomp op elektriciteit

Maar je kunt ook werken met een warmtepomp. Deze heeft een elektrisch vermogen en een thermisch vermogen. Dit laatste ontstaat door de compressie en decompressie van gassen, en daardoor haal je meer energie uit de lucht, dan dat het kost aan elektriciteit om de pomp te laten draaien. Dit verschil heet COP. Ik reken hier met een COP van 4.5.

Dus voor iedere kWh die je er in stopt, krijgt je 4.5kWh warmte. Wow! Dus in plaats van 0.44 EUR per kWh kost deze warmte slechts 10 cent.

Dat is bijna 8 cent per kWh goedkoper dan gas. Whoopsiedosie! Da’s behoorlijk. Vooral als je bedenkt dat een beetje huishouden 1200m3 per jaar stookt om het warm te houden (en grofweg 300m3 voor tapwater). 1200m3 levert 12000kWh warmte.

Je hebt 2667 kWh elektriciteit nodig, die je in het minst gunstige geval 44ct per kWh kost (1173 EUR per jaar). Nog altijd 1000 EUR minder dan gas (want dat kost ruim 2100 EUR in dit voorbeeld).

Maar weet je nog? We hadden extra panelen geplaatst. De toename van 2667kwh kost dus geen 44ct per kWh. Want 2000 kWh wordt afgedekt door de marginele panelen. In plaats van terug te leveren, gebruiken we het nu.
De kosten bedragen dus slechts: (2000 * 0,22) + (667*0,44)= 440+ 293,48 = 733,48 EUR.
Een indrukwekkende terugverdientijd. De warmtepomp is in een paar jaar volledig terugverdiend door het verschil van 1400 EUR per jaar (minder dan 5 jaar) en na 6,5 jaar is de volledige uitbreiding van de zonnepanelenset terugverdiend (inclusief de warmtepomp).

Uiteraard hangt het af van je boekhouding: reken je de lage stroomkosten toe aan het extra verbruik van de warmtepomp? Verdien je ze allebei terug? Feit is dat op deze manier een kWh warmte slechts 10 ct kost, ipv 18ct. Als je rekent met je eigen productiekosten is het zelfs maar 4 ct….

Hetzelfde kun je doen met een auto

Uiteraard kun je dezelfde rekensom maken met de auto. Een elektrische auto is ongeveer 9.000 EUR duurder dan dezelfde auto op benzine (2022, excl. subsidies).

De auto in kwestie rijdt ongeveer 1:18 en ik heb me laten vertellen dat een liter benzine tegenwoordig 2,20 EUR kost. Dat is dus 12.22 EUR per 100km.
Stroom die je anders teruglevert kost, zoals gezegd, 22 cent die je anders zou krijgen. Mijn ervaring met héél véél elektrisch rijden is dat je ongeveer 18kwh per 100km verbruikt, inclusief laadverlies. Dat betekent 4 EUR per 100 km.

Om 9000 EUR terug te verdienen met uitsluitend brandstofkosten-verschil moet je dus ongeveer 109.489km rijden. In mijn tempo is dat 3 jaar (maar er zijn nog meer voordelen, zoals geen MRB).

Marginale kosten van zonne-energie

Als je rekent volgens de marginale kosten, dan kost de extra zonnestroom nauwelijks iets. De totale installatie was geïnstalleerd voor 1,05 EUR per kwp geïnstalleerd vermogen. Maar de éxtra 2000WP voor slechts 1200 EUR. Aanzienlijk minder dan de rest, logischerwijs. Dit resulteert in levensduurkosten van 0,06 EUR per kwh, ipv. de oorspronkelijke 0,1072.

Het is buitengewoon lonend om méér te installeren dan je verbruikt, mits je op een redelijke termijn verbruik kunt verplaatsen van gas of benzine/diesel naar elektriciteit.

Maar ook als je dit niet doet is de terugleververgoeding hoger dan wat je betaald hebt om de panelen er op te leggen.

Bedenk ook goed dat de extra panelen vooral in de winter een welkome aanvulling zijn, als de stroom juist duurder is dan in de zomer (vooral na afschaffing salderingsregeling).

Vandaag is: warmtebufferdag!

Lieve mensen, let op! Vandaag is het warmtebufferdag!

Warmtebufferdag? Jazeker! Het wordt warm en zonnig. Het is dus zaak om maximaal te profiteren van het binnenvallende zonlicht en de warmte. Hier in Huize Geldsnor staan de ramen boven open om de (relatieve) warmte binnen te laten. Immers, boven stoken we niet en het is op zolder nu 14 graden. Aan het eind van de dag 20 graden. En dat is gunstig: doordat het boven warmer wordt, komt er vanavond en vannacht minder kou naar beneden.

De kou die niet naar beneden komt (van de bovenverdieping dus), hoeven we ook niet te verwarmen. Met andere woorden: door met natuurlijke warmte de bovenverdieping op te warmen, wordt het ook beneden warmer.

Maar ook beneden neem ik “maatregelen”: de bijkeukendeur gaat vanmiddag open, zodat de onverwarmde bijkeuken opwarmt. Hiervoor geldt hetzelfde principe als de bovenverdieping.

Uiteraard gelden er op zonnige dagen nog meer maatregelen. Het is zaak om zoveel mogelijk elektriciteit lokaal te verbruiken. We kennen allemaal de verhalen van de krapte op het energienet en uitvallende omvormers. Dit is (op kleine schaal) heel eenvoudig op te lossen: als de transportcapaciteit beperkt is (en daardoor het voltage oploopt en de omvormer uitvalt), moet je zorgen dat je elektriciteit niet getransporteerd hoeft te worden.

Op dit moment (9u) leveren de zonnepanelen reeds 2000W vermogen: de wasmachine staat nu dus aan. Zodra deze klaar is, hang ik het (uiteraard!) buiten op. Daarna gaat de volgende was er in: ik heb een aantal wasmanden achter elkaar klaar staan.
De vaatwasser gaat aan om 11 uur, en draait (eco-programma) tot 14:30. En om 12 uur gaat (automatisch) de elektrische vloerverwarming in de badkamer aan. De temperatuur in de badkamer ligt net iets boven de 20 graden, dus die zal ook nog iets opsouperen.

Normaliter zou ik ook de auto opladen, maar die is al vol.

Waarom ik dat doe? Welnu: ik kan wel gaan mekkeren op de overheid en netbeheerder dat zij meer moeten investeren. Maar het doel is je eigen elektriciteit te verbruiken. Ik probeer daarom actief om zoveel mogelijk overdag te verbruiken, om het verbruik vooral aan het begin van de avond te beperken.

Het is ook vast wennen voor als de salderingsregeling wordt beperkt. Hiervoor is het stimuleren van het eigen verbruik belangrijk: het scheelt je in de portemonnee, het beperkt terugleververlies en het balanceert het net.

Anyway: laat de warmte je huis in vandaag!

Eén voor twaalf: energieverbruik Q1-2022

Het nieuwe deel van het IPCC-rapport is deze week gepresenteerd. Het is één voor twaalf om onze uitstoot (als gevolg van fossiele brandstoffen) fors te beperken. Uiteraard heb ik het rapport met grote interesse gelezen. En ik vond het gepast om weer eens in mijn eigen energiecijfers te duiken.

We wonen sinds de zomer van 2019 in dit huis, dus de dataset is beperkt. En er zijn grote veranderingen geweest: het eerste kwartaal van 2020 was het begin van de corona-crisis. Ook stookten we toen nog niet met de airco en is er relatief veel auto gereden. Dat wil zeggen: zowel ik als mijn vrouw waren veel onderweg.
Sinds februari 2020 werk ik voornamelijk vanuit huis, en gaat mijn ega met de elektrische auto naar haar werk. Zij werkt in een ziekenhuis en is dus altijd nodig op locatie.

In 2021 kregen we onze jongste dochter. Een zeer energie-intensieve periode (niet alleen voor gas & elektra…). Met een baby in huis is het toch noodzakelijk om het overal wat warmer te hebben, zeker boven. Ook was er een indrukwekkende koudegolf en veel sneeuw. Maar die maand eindigde weer (record)zacht en ook het einde van maart was indrukwekkend warm met de eerste zomerse dag op de 31e. Maar ook had vrouwlief zwangerschapsverlof. Er werd dus nauwelijks gereden met de auto.

Dit jaar was alles anders. Vrouwlief werkt en rijdt dus weer 3 dagen per week naar het ziekenhuis. De winter was zacht, maart was zonnig.

Finaal energieverbruik

Ik kijk altijd naar het finale energieverbruik. Dat betekent dat ik gas en benzine omreken naar hun energie-inhoud in kWh. Hiervoor gebruik ik 10kWh voor een m3 gas en 8,9 kWh voor een liter benzine. Elektriciteit is natuurlijk 1.

En dan komen we tot een interessante bevinding. Ons totale energieverbruik is 11% gedaald tov. 2021 en 37% tov. 2020!

Dat is dus inclusief ons autogebruik. Het grootste verschil zit in gasverbruik: van 339m3 in 2021 naar 122m3 dit jaar. Hier staat tegenover dat we 100kwh méér elektriciteit hebben verbruikt voor het huis en 1200kwh voor de auto’s.

Deze 11% verlaging is overigens een 100% correlatie met het weer. Al is dat toeval, immers het is vooral het autogebruik wat flink verandert is tov. vorig jaar. Maar het aantal graaddagen was dit eerste kwartaal ook 11% lager dan vorig jaar: 1346 (2021) naar 1203.

Vooruitblik

Q2 hangt vooral af van het weer. Het autoverbruik is redelijk gelijk aan vorig jaar.

We proberen zuiniger te zijn met energie; het is iets kouder in huis en we schakelen de airco ’s nachts naar een lager niveau. Echt zoden aan de dijk zetten doet het niet. In juni krijgen we de nieuwe elektrische auto, die waarschijnlijk een stuk zuiniger is dan de huidige. Zowel in verbruik als in laadverlies. 25% van ons totale energieverbuik is het opladen van de auto’s, dus een besparing van 10-20% daarin zet wél zoden aan de dijk.

Hoe staat het met jullie energieverbruik?

Eindelijk voert de overheid campagne: bespaar energie

Het duurde maar liefst 5 weken, maar nu voert de overheid dan eindelijk campagne om gas te besparen. Klimaat was niet urgent genoeg. Aardbevingen ook niet. Zelfs afhankelijkheid van een schurkenstaat niet. Nee, pas als een schurkenstaat een ander land binnenvalt en daardoor schaarste dreigt te ontstaan, dan doet de vleugellamme overheid na enkele weken iets.

Dus niet op basis van een urgenda-vonnis, of gewoon om kosten voor de belastingbetaler te besparen. Zelfs het bruut en bewust uit de lucht knallen van een Boeing was niet genoeg…

Maar goed: de thermostaat gaat dan nu eindelijk op 19. Nog te hoog natuurlijk en veel te laat, maar beter iets dan niets.

Nu verwacht ik nog acuut een verbod op het innen van huur van ieder pand met een energielabel slechter dan C en een verbod op het verhogen van de huur als gevolg van besparingsmaatregelen.

En uiteraard een autoloze zondag, stoken met airco’s en een verlaging van de snelheid tot 100kmh, 24 u per dag. Maar de urgentie zal wel niet hoog genoeg zijn?

Minder afhankelijk van Russische energie: 16 dingen die niets kosten!

Vergeef me mijn cynisme. Maar is iemand al opgevallen dat wat goed is tegen Poetin, ook goed is voor het klimaat, een bescherming tegen inflatie en dus goed voor je portemonnee? Nee? Bij deze dan. De economie van Rusland draait primair op de winning van fossiele brandstoffen. Aardgas en olie. Minder gas verbruiken en méér steenkool gebruiken is geen oplossing, want ook voor steenkool is Rusland de grootste leverancier voor Europa.

Er zijn ook allerhande initiatieven waarbij we in Nederland 5 miljard kuub gas per jaar kunnen besparen. Sommige daarvan kosten helaas veel geld: warmtepompen, elektrisch koken, isoleren. Het is allemaal niet gratis.

Maar er zijn ook allerhande mogelijkheden om zónder ook maar één cent te investeren vandaag al minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Het voordeel? Bedenk goed: een kuub is een kogel. Iedere kuub gas die je niet verbruikt, of liter brandstof die je niet verstookt, hoeven we niet in Rusland te kopen.

Ook als het gas of olie van elders komt, werkt dit principe hetzelfde. Het verdringingsprincipe. Je kuub gas uit bijvoorbeeld Noorwegen kan dan door iemand anders gebruikt worden, die het anders wel in Rusland had gekocht.

Enfin. De tips in. Let op he! Ze kosten je dus helemaal niets!

  1. Uiteraard: zet de verwarming lager. Of je nu elektrisch of met gas verwarmd: lager verbruikt minder energie. Doe een trui aan om het niet koud te krijgen. En verlaag ook vooral die temperatuur ’s nachts!
  2. Verlaag de aanvoertemperatuur van je CV-ketel. Krijg je het huis niet meer warm? Verhoog het dan weer iets. De meeste ketels staan op de fabrieksinstelling, meestal een graadje of 85. Met 60-65 haal je het doorgaans ook (in een huis met radiatoren). 30-35C is mogelijk bij vloerverwarming.
  3. Rij langzamer en rustiger. Dus trager optrekken. Neem de fiets wanneer mogelijk. Of loop.
  4. Verbruik energie als het geproduceerd wordt. Voorkom teruglevering van je eigen zonnepanelen: dat scheelt reeds 6% terugleververlies. Mea culpa: ik heb dit enkele jaren geleden ergens gelezen maar kan geen bron terugvinden. Sowieso is het beter: het voorkomt te hoge spanning op het lokale elektriciteitsnet, waardoor omvormers soms uitvallen.
  5. Douche vlak na elkaar. Dan is het water in de leidingen nog warm en heb je dus minder “aanloopverlies“. Dit aanloopverlies is (bij ons) maar liefst >4% van ons gasverbruik!
  6. Eet met vrienden. Dat is gezellig én efficiënt. Het kost nauwelijks meer energie om voor 4 te koken dan voor 2.
  7. Bijkomend voordeel: in één van de huizen kan de verwarming iets lager.
  8. Laat gordijnen overdag open. Laat die warmte je huis in!
  9. Ga iets eerder naar bed, of speel een spelletje in plaats van tv te kijken.
  10. Check goed of je vaatwasser écht vol is, evenals de wasmachine.
  11. Droog de was op de waslijn. Wil je het toch in de droger doen? Laat het dan éérst even uitdampen. Het meeste vocht gaat er in de eerste minuten uit!
  12. Check je sluipverbruik. Wi-Fi (moet die echt aan ’s nachts?), standby-apparatuur (vooral ouder materieel)
  13. Hou je vriezer schoon van ijs. Aangevroren ijs aan de randen zorgt ervoor dat je meer energie nodig hebt om te koelen.
  14. Eet minder vlees. Wil je toch vlees eten? Kip heeft een kleinere impact (op alles) per kilogram dan varkensvlees of rundvlees.
  15. Koop lokaal en eet volgens de kalender. Mango’s zijn tropische vruchten. Groeien hier niet. De verse bessen en aardbeien in de supermarkt komen “van ver” en worden gekoeld. Nog los van het feit dat ze vaak groeien op plekken waar water schaars is. Toegegeven: ik eet wel bananen.
  16. Sorry tuinders: koop geen bloemen of fruit uit een kas. Die worden warmgehouden en volop verlicht met assimilatie-verlichting.

Zoals je ziet: het hoeft helemaal niet veel te kosten om acuut en direct te besparen op je energieverbruik. Dit helpt in het bestrijden van een hoge energierekening en scheelt direct in de oorlogskas van mafkezen en droeftoeters. Vandaag is het Poetin, maar de meeste olie & gasrijke regimes zijn niet bepaald mensvriendelijk.

Het lijstje met misstanden in dit soort landen is groot. Venezuela, Irak, Syrië, Iran, Saudi-Arabië, Qatar, Bahrein, Indonesië, Groningen, schalievelden & teerzanden in de VS en Canada. Eufemistisch gezegd: het is allemaal niet best.

Top: februari -23.3% energieverbruik

Februari is nog niet helemaal ten einde, maar het grootste deel hebben we inmiddels achter de rug. En het was een topper op het gebied van ons energieverbruik. We hebben in februari 2022 maar liefst 23.3% minder energie verbruikt dan vorig jaar.

Ik gebruik specifiek de term “energie”. Dit is voor de categoriën elektriciteit, gas en brandstof voor de auto. Alles teruggerekend naar kWh-equivalent om het te kunnen vergelijken.
Brandstof is overigens simpel: in februari 2021 hebben we niet getankt, en ook in februari 2022 hebben we niet getankt en zal dat de rest van de maand ook zeker niet nodig zijn/

Het meest spectaculair is het gasverbruik. Zoals de meeste vaste lezers weten, stook ik mijn huis sinds een goed anderhalf jaar zoveel mogelijk warm met de airco. Daar word ik steeds rigoureuzer in, wat terug te zien is in ons gasverbruik. Januari 2020 was de maand met het grootste gasverbruik in dit huis (waar we sinds zomer 2019 wonen): 189m3 in één maand. In ons vorige huis, wat kleiner was, verstookten we overigens wel eens 400m3 per maand.

Sinds oktober 2020 gebruiken we de airco zoveel mogelijk om te verwarmen. Dit “zoveel mogelijk” wordt steeds meer. Zo werd januari 2021 nog 159m3 en januari 2022 was slechts 71m3.
Februari is nog dramatischer. Van 158 in 2020 naar 116 in 2021. Naar minder dan 25m3 deze maand!

Echter, het elektriciteitsverbruik liep natuurlijk wel op. Want een warmtepomp verbruikt elektriciteit, waarmee de “warmte” uit de buitenlucht wordt gevangen in het gas in de leidingen, wat binnen weer wordt afgegeven. Deze efficiëntie noemen we COP. Met 1kwh elektrische energie haal je zo tot wel 4,5kwh thermische energie (warmte) uit de lucht.

Het elektriciteitsverbruik van januari 2019 was 427kwh, het jaar erop 674 en afgelopen maand 944.
Grof gezegd hebben we dus 118m3 gas uitgespaard met 517 kwh elektriciteit. Een snelle rekensom leert dat verwarmen met de warmtepomp “dus” duurder is.

Maar dat is niet zo

Er speelt namelijk een corrigerende factor mee: de temperatuur. Daarvoor werken we met graaddagen. En hoewel we nauwelijks winter hebben gehad afgelopen januari, was het aantal graaddagen toch 7.7% hoger dan in 2020. Een gecorrigeerd verbruik zou derhalve ongeveer 128m3 zijn, wat mij heden ten dage ongeveer 100 EUR kost. Jep, ik heb een oud energiecontract met tarieven tot oktober dit jaar.

De elektriciteit kost slechts 15ct per kwh (bedankt voor de lagere energiebelasting!): 77,55 EUR voor het volledige verbruik.
Helemaal eerlijk is deze rekensom overigens nog niet, want ook onze vloerverwarming boven is elektrisch en verbruikt meer bij kou, maar kan ik niet separaat uitlezen.

Maar februari dan?

Februari 2022 is vergeleken met dezelfde periode vorig jaar aanzienlijk zachter. Het aantal graaddagen t/m 22 februari was slechts 277. In dezelfde periode vorig jaar was dit (maar liefst!) 384. Dit jaar is het dus maar liefst 28% zachter dan vorig jaar.

Wow! Vorig jaar lag ons gasverbruik op 116m3 en dit jaar op 26m3. Een verschil van 90m3 (900kWh-equivalent). Heb ik dan ook zoveel méér elektriciteit verbruikt? Nope! Slechts 127kWh meer. Dat is geen slechte prestatie als je bedenkt dat we ook nog eens elektrisch zijn gaan koken.

Al met al komt mijn doel van <500m3 gasverbruik dit jaar heel erg dichtbij. Sterker nog: ik kan me geen omstandigheid voorstellen waarbij ik zelfs maar in de buurt van de 500m3 zal komen. Een score <400m3 ligt zelfs binnen handbereik!

Het elektriciteitsverbruik zal wel hoog zijn, afhankelijk van het voorjaar. Een kleine 8.000kWh zullen we wel aantikken, exclusief de auto’s. Inclusief de auto’s zal het richting de 14.000kWh gaan. Hiervan produceren we zelf overigens ongeveer 10.000kWh (10203 in 2020, 9700 in 2021).