Het stookseizoen komt er aan: nog even snel warmte bufferen! (2 miljoen kJoule)

Ik heb een fascinatie obsessie voor energieverbruik en cijfertjes. En ik hou dus alles bij, en reken alles uit. Energieverbruik behandel ik integraal: het is niet alleen elektriciteit, maar ook gasverbruik en brandstof voor de auto (voor zover dit geen elektriciteit betreft). Eerder schreef ik al blogposts over het stoken met de airco, de waarde van een warme trui en het brandstofverbruik van een PHEV.

Het belangrijkste aan energieverbruik is het beperken er van. Dit scheelt in kosten, en in CO2 uitstoot. De beste energie is de energie die je gratis krijgt van de zon: die komt elke dag op, en gaat iedere dag onder. Met het langer worden van de nachten, en korter worden van de dagen, koelen de meeste huizen meer af dan ze opwarmen in deze tijd van het jaar.
Neem onderstaande grafiek, ongeveer voor mijn locatie. Op de horizontale as staan de uren van de dag, de verticale as is tweevoudig: de ene is de temperatuur, de ander straling.

Nu pak ik dezelfde grafiek, maar ik stel de comforttemperatuur voor met een rode lijn:

Simpel gezegd: wanneer de blauwe lijn ónder de rode lijn ligt, koelt het huis in principe af. Dit is een grafiek van 12 september, een volledig bewolkte dag. De oranje lijn geeft de straling in Wh per vierkante meter aan. Met wat simplificatie kun je stellen dat je op een vierkante meter glas deze hoeveelheid warmte binnenkrijgt. In dit geval: heb je een raam op het zuiden gedurende die periode? Dan komt er per vierkante meter (in dit geval) 12kwh energie binnen.

Eén klein dingetje: glas is niet transparant. Dan weet je het vast…Een dubbele ruit heeft een lichttransmissie van ongeveer 60%. Je krijgt dus geen 12kwh binnen, maar 7.2kwh. Nog altijd veel!

Hoeveel warmer wordt mijn huis daar van?

In een eerder bericht heb ik al eens gesteld dat mijn woning op de benedenverdieping ongeveer 75.000kg weegt. Om dit op te warmen heb je 313.500kJ aan energie nodig per graad opwarming. Een flinke hoeveelheid, als je bedenkt dat 1kwh 3600 kiloJoule vertegenwoordigt. Op 12 september is er, gedurende de dag, bijna 26.000kJ aan energie binnengevallen, per vierkante meter glas. Nu is mijn raamoppervlakte iets groter, maar niet veel: de meeste van mijn ramen liggen oost en west. Gemiddeld zal het op een dag 4m2 zijn. Dit brengt het totaal op bijna 104.000kJoule.

Hieruit volgt dat mijn woning opwarmt met 0,33 graad (104000/313500).

Helaas is op deze dag de buitentemperatuur lager, dus de werkelijkheid is anders: de woning koelde iets af. Ook al omdat de woning in werkelijkheid op dit moment 24C is.

Maar goed: vandaag (ik schreef dit op 14 september) is het een veel zonniger dag dan afgelopen zondag (12 september, van de grafiek hierboven) en véél warmer. Er komt dus veel zonlicht binnen, maar het is ook warm buiten. Er gaat dus geen warmte verloren naar buiten, maar in plaats daarvan staan alle ramen open om de warmte binnen te krijgen. Hiermee hoop ik de temperatuur op te laten lopen tot boven de 25C.

De buffer en hoe lang deze meegaat

Met een temperatuur van 25C beneden heb ik een aardige warmtebuffer. Onze comforttemperatuur (wij zijn bepaald geen koukleumen) ligt op 18.5C. Dit geeft een “bufferdelta” van 25-18.5= 6.5C. Eerder heb ik al aangetoond dat iedere graad warmer een hoeveelheid energie betekent van 313.500kJ. In totaal is deze warmte van 6.5 graad dus goed voor 2.037.750 kJoule. Dit staat dan weer gelijk aan een goede 566kwh warmte in de muren. Dit staat weer gelijk aan bijna 60m3 gas.

Niet slecht, die gratis warmte!

Hoeveel warmte gaat er ’s nachts verloren?

In dit seizoen staan bij ons vrijwel alle ramen open. In de winter staan er iets minder open (maar hebben we nog steeds voldoende ventilatie). Afgelopen nacht was het ongeveer 8 graden, maar windstil. De temperatuur in de keuken is teruggelopen van 24.1C gisteravond tot 23.4C vanochtend. Een verschil van 0.7C: het stralingsverlies is dus iets meer dan 200.000kJoule per nacht.

Zo lang het overdag ongeveer 20 graden blijft (of de zon schijnt), en ’s nachts niet verder afkoelt (of harder gaat waaien) dan afgelopen nachten, is onze buffer goed voor meer dan 10 dagen warmte.

(geen rekening houdende met het tragere afkoelen bij lagere temperaturen, maar dat is een ander verhaal).

Enfin: als je tot zover gekomen bent: laat de warmte binnen in je huis en hou deze vast!

In de praktijk: het verbruik van een PHEV met lege accu

Zoals eerder geschreven, heeft de Geldsnor de beschikking over 2 auto’s: een volledig elektrische, en een plug-in hybride (PHEV).
En vorige week mocht ik op zakenreis, naar een evenement in het zuiden van Duitsland. Voor de elektrische auto was dit geen écht praktische oplossing omdat mijn EV de mogelijkheid tot snelladen ontbeert. Ritten langer dan 300km duren daarom te lang: ik moet dan stoppen om bij te laden op een relatieve slakkengang. Voor de meeste van mijn ritten maakt dit weinig uit – maar in dit geval wel omdat ik snel op & neer moest: donderdag vertrekken, vrijdag afspraken, zaterdag terug.

De PHEV heeft natuurlijk een accu: ongeveer 10kwh. Dat is in de praktijk een kleine 50km volledig elektrisch. Op een rit van meer dan 750km is dat echter niet genoeg, en onderweg even bijladen is met een PHEV ook geen oplossing. En mijn overnachtingsplek had ook al geen laadpaal.

Maar lieve mensen! Dat schept mogelijkheden! Want nu heb ik volledig empirisch kunnen onderzoeken wat het verbruik is van mijn/een PHEV in de praktijk (vandaar “empirisch”).

Het verbruik: de omstandigheden

Om het verbruik goed te kunnen bepalen, heb je een aantal omstandigheden nodig. Zo moet je weten wat de kilometerstand was bij vertrek, en bij de volgende keer die je tankt. De afgeleide daarvan is (logischerwijs) de afgelegde afstand. Met het aantal liters wat je tankt kun je uitrekenen wat het verbruik was.

De omstandigheden: de rit voerde mij van tankstation Siegburg West aan de A3 in Duitsland tot Augsburg aan de A8. Echter, via Munchen. Aan de hand van de kilometerstand heb ik bepaald dat dit 749km is.
Het was warm, maar niet heet: 27-28 graden, vrijwel windstil en zonnig. Dit betekent airco aan. Verder was het druk, maar vrij weinig file. Tijdens deze rit heb ik een verticale hoogte overwonnen van (netto) eerst 700 meter omhoog tot mijn overnachtingsplek (500km). De volgende ochtend heb ik een “koude start” gemaakt, geparkeerd in Munchen en eind van de dag verder gereden (met vergelijkbare weersomstandigheden). Augsburg ligt nog op de Duitse hoogvlakte op ongeveer 500m boven zeeniveau. Siegburg op 150m en in totaal ben ik dus 350m omhoog gereden.

Dit is relevant: bergop verbruikt een auto veel meer energie dan bergaf.

Verder was de auto tamelijk leeg: er was afgezien van wat lompe spullen geen zwaar gewicht aan boord. Behalve ikzelf (80kg). De auto is een Kia Niro PHEV en mijn rijgedrag is gemiddeld: de tijd dat ik hard wilde rijden ligt vér achter me. De adaptieve cruise control stond ingesteld op 127km/h, maar meestal was dit door drukte al niet haalbaar.

De uitkomst en het wáárom van de uitkomst

Tijdens deze 749 km heb ik 36,62 liter brandstof verbruikt. Dit is een gemiddeld verbruik van 4.88L/100km, of in oude eenheden 1 op 20,49. Dit is een op zichzelf nietszeggend feit: is dit veel of weinig? In het verleden reed ik een aantal andere auto’s op benzine, en die haalden dit verbruik nooit. Maar dit waren vroeger diesels (die haalden het overigens wel) en recenter een Audi A3 (gemiddeld 1:18) en een Volvo V90 (en die reed 1:12).

We moeten dus vergelijkingsmateriaal zoeken, zónder elektrische ondersteuning. Ideaal zijn hiervoor de Japanse achterblijvers: de Nissan Qashqai en Mazda CX3. De afmetingen zijn goed vergelijkbaar: de Qashai is 4cm langer en 8 cm hoger. De CX3 is 8 cm korter dan de Niro, 4cm smaller en 1cm lager.

Dan het gewicht & vermogen. De CX-3 is alleen te krijgen met 2.0 liter motor en deze levert 121pk en 2-6Nm trekkracht. De CX-3 weegt 1159kg.
De Qashqai is ook te krijgen met een 1.3 liter motor (met turbo) en die levert 140pk en 240Nm trekkacht. Dan weegt de Qashqai 1305kg.
De Niro PHEV is een stukje sterker: 141pk en een totaal koppel van 265Nm. Maar het gewicht is door de aanwezigheid van de accu & elektromotor ook een stukje hoger: 1494kg.

Dit gezegd hebbende: het door de fabrikant opgegeven gemiddelde verbruik is voor de CX-3 1:16,1 en voor de Qashqai 1:17,5. Een korte conclusie is dus dat 1:20,49 aanzienlijk zuiniger dan 2 andere auto’s van vergelijkbaar formaat. Weliswaar niet onder gelijke omstandigheden gemeten, maar heeft íemand ooit de fabrieksopgave gehaald?!

Dit dus met een lege batterij. Nu gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat een PHEV nooit helemaal leeg is: onder een bepaald percentage wordt de elektrische modus uitgeschakeld en is de elektromotor alleen nog maar een hulpmotor. Wat overblijft is het feit dat je met een PHEV zelden of nooit remt. En dat verklaart meteen het verschil:

Een (plugin) hybride remt niet. Waar je bij een normale auto optrekt en remt, verlies je energie, iedere keer dat je remt: de kinetische energie (beweging) wordt via frictie (remmen!) omgezet in warmte. Er worden geen nieuwe benzine druppeltjes gemaakt die terug in de tank vloeien.
Bij een hybride auto gaat dit anders: In plaats van te remmen wordt de elektromotor geactiveerd: deze werkt dan als generator. De kinetische energie wordt niet omgezet in warmte, maar in elektriciteit. Dit is geen 100% efficiency, maar veel gunstiger dan “niets”. Een stukje warmte is onvermijdelijk. Maar om een idee te geven hoe effectief dit is: op de A8 bij Drackenstein daalt de weg ruim 200m af, en dit gaat vrij steil. Op dit stukje regenereert de accu met ruim 10%. Dit levert later dus ruim 5km “gratis” kilometers op.

Terugverdientijd PHEV

We kijken even heel simpel naar de terugverdientijd, wederom in vergelijking met de CX-3 en de Nissan Qashqai. Om het eenvoudig te maken, ga ik er van uit dat je de accu níet oplaadt! Het praktijkverbruik van de Niro PHEV is 17 tot 27% zuiniger.

Dit kunnen we makkelijk plotten:

Hierbij ben ik uitgegaan van vergelijkbare uitvoeringen en een brandstofprijs van 1,88. De CX-3 is in aanschaf het goedkoopst (30700 EUR) en de Niro met iets meer dan 35000 het duurst. De Qashqai zit er tussenin.
Dankzij het lage brandstofverbruik zie je dat de Niro vlak vóór de 200.000km goedkoper begint te worden. Ik besef terdege dat ik hier reken met de aanschafprijs en niet de afschrijving. De aanschafprijs is namelijk een zekerheid en afschrijving is vrijwel zuivere speculatie.

En nu gaan we wél laden

Zo, en nu gaan we uit van een scenario waarbij we wél opladen. Uiteraard hou ik alles bij. En het praktijkverbruik is voor mijn Niro PHEV op het moment 3.2L /100km. Dat is inclusief stukken met aanhanger en caravan. Om dit verbruik te bewerkstelligen heb ik 1259kwh geladen (dat is voor ongeveer 7.000 volledig elektrische kilometers). Met een kilometerstand van 23000 betekent dit dat ik 736 liter en 1259kwh verbruik heb gehad. Voor iedere 10.000km gaat er dus 547kwh in de accu’s. Dat levert de volgende plot op:

Na een kleine 100.000km is het dus goedkoper om een PHEV te rijden – inclusief stroomverbruik en aanschafkosten (exclusief onderhoud & belastingen).

Waarom ik niet jaarlijks overstap van energieleverancier

Op quasi ieder blog over financiën kom je wel een tip tegen om “ieder jaar over te stappen van energieleverancier”. Want dat scheelt toch ó zó véél géld! Tsjonge. Ieder jaar opnieuw die “welkomstbonus” in je zak steken. Maar schiet je er iets mee op? Dat zullen we eens bekijken.

Zoals al wel duidelijk is voor de vaste lezers, hou ik alles vrij nauwgezet bij. Dit is zeker van toepassing op ons energieverbruik. Door de aanwezigheid van 2 elektrische auto’s en veel elektrisch te verwarmen is ons elektriciteitsverbruik hoog, en ons gasverbruik (voor ons type woning) erg laag. Recentelijk hebben we de rekening weer gekregen.

Onderstaand een uitsnede van de rekening. Wat valt op? Juist: het kale tarief is slechts 153,11 EUR. Op een rekening van 802,24 EUR. Slechts 19% van de kosten op rekening is het gevolg van “verbruik”. 27% als ik corrigeer voor de vaste leveringskosten. Het enige wat (in dit geval) Greenchoice aan omzet aan ons heeft, is die 153,11 EUR. Van de 802,24 EUR gaat 192,40 EUR naar de netbeheerder en 456,73 EUR (57%) naar de overheid.

Hetzelfde grapje halen we uit met de elektriciteitsrekening:

Deze is iets complexer vanwege de teruglevering. Netto hebben we 3351kwh verbruikt. Wat Greenchoice aan netto-omzet heeft van ons is de levering, minus de teruglevering: 499,46 EUR levering minus 350,07 EUR aan teruglevering. Totaal: 149,39 EUR. Er vloeit 117,68 EUR naar de staatskas via BTW, opslag duurzame energie en energiebelasting (alles verrekend met Vermindering Energiebelasting).

Maar goed: mijn energieleverancier heeft in dit geval ongeveer 300 EUR omzet van ons gehad. Op welke wijze denkt u dat de “welkomstbonussen” gefinancierd worden? Gezien gratis geld niet bestaat komt het uit de lengte of de breedte. Aan mij gaan ze het niet terugverdienen.

Los van de “overstapbonus” is overstappen zinloos

De tarieven aan belasting staan vast: daar kan geen enkele leverancier iets aan doen. Daar valt dus niet op te bezuinigen. Als een energieverkoper je opbelt hebben ze het wel eens over “10% korting”. 10% van die 300 EUR, dus. Niet op de belastingen: daar kunnen ze niets aan doen. Voor 10% stap ik niet over, al is het maar omdat ik de overstappers niet vertrouw.

Maar de belangrijkste reden om niet jaarlijks over te stappen

Maar bovenstaande is niet de belangrijkste reden om niet over te stappen. Nope. Veruit de belangrijkste reden is dat je met een variabel contract (jaarlijks overstappen is immers variabel) grote risico’s aan gaat. De gasprijs is namelijk sterk aan verandering onderhevig en dit resulteerde recentelijk in consumentprijzen die boven de 1 EUR per m3 liggen.

Ik heb een vast contract, dwz. voor 3 jaar. Momenteel betaal ik 0,21 EUR per kwh elektriciteit, en 0,78 EUR per m3 gas. De goedkoopste aanbieding van dit moment? 0,2659 EUR per kwh en 1,0032 per m3 gas.

De “welkomstbonus” bij dit prachtige pakket is 200 EUR. Wat zou deze overstap mij kosten?
We hebben al gezien dat ons verbruik netto 3351kwh is. 3351 * 0,0569 EUR = 190,67 EUR.
Aan gas verstoken we 747m3, vermenigvuldigt met het prijsverschil = 166,73 EUR per jaar.

In totaal is een nieuwe aanbieder dus 357 EUR per jaar duurder dan mijn huidige leverancier. Als ik een variabel contract gehad zou hebben, dan was deze véél hogere prijs mijn beste alternatief…

En daarom kies ik er voor om níet jaarlijks over te stappen zolang de markten extreem volatiel zijn. We hebben een drie-jarig contract lopen tot 1 oktober 2022. Is de prijs op dat moment erg hoog? Dan nemen we een variabel contract totdat de prijzen lager zijn – zijn de prijzen laag, dan leggen we het contract voor meerdere jaren vast. Met dit vastleggen heb ik al bijna 2 jaar aan “welkomstbonussen” gefinancierd, in slechts 1 jaar.

De afrekening van energie is binnen!

Omdat wij in een augustus zijn verhuisd, komt bij ons de afrekening van de energie binnen in augustus. En zoals ik al eerder heb geblogd: het wordt bijbetalen. Dit komt niet door thuiswerken. Het komt ook niet door de koude periode in februari, en zelfs niet door het koude voorjaar. Nope! Het komt simpelweg door een rekenfoutje van mij!

Wat is er aan de hand? Welnu…ik betaal niet graag teveel aan voorschot. En dus is het scherp berekend. Wij betalen een voorschot van 86 EUR per maand, en dat zou voldoende moeten zijn. Echter, er was een foutje in mijn excel-sheet geslopen…Ik had een aantal cellen verkeerd gekopieerd en de formule niet absoluut gemaakt. Gevolg: de elektriciteitskosten voor 2021 stonden op 0 EUR per kwh. En dat is niet zo handig, want dat scheelt nogal: Huize Geldsnor is vrijwel full-electric en gebruikt dus véél elektriciteit!

Bijbetalen dus. Hoeveel?

Volgens mijn eigen berekening moet ik 248 EUR bijbetalen. Mijn eigen berekening is echter een grove benadering: ik pak het tarief van de nachtstroom en het tarief van de dagstroom, en middel deze uit volgens een simpele 50/50% verdeling. Het nachttarief geldt in mijn regio van 21 uur tot 7 uur (dus 10 uur per dag) en het dagtarief geldt voor 14 uur per dag. Maar in het weekend geldt het lage tarief altijd. Op weekbasis is het dus 70 uur hoogtarief en 98 uur laagtarief (immers, een week telt 168 uur). Een betere verdeling zou dus 42% hoogtarief en 58% laagtarief zijn.

Maar daar eindigt het nog niet: Huize Geldsnor heeft zonnepanelen. En niet zo weinig ook: er liggen er 32 op het dak. En wanneer leveren zonnepanelen de meeste energie? Juist! Overdag, als het hoogtarief geldt.
We hebben 9404 kwh elektriciteit afgenomen van het net, waarvan 33,7% “overdag”, in de dure uren.

Echter, we hebben ook stroom teruggeleverd: meer dan 6000kwh (6053, om exact te zijn). Ons netto verbruik is daarmee 3351kwh, waarvan exact helemaal noppes, niente, nada tijdens de dure uren. En daar is mijn rekensom dus “de mist” in gegaan: mijn tarief wat ik netto betaal is ten alle tijde het láge tarief, en niet het gemiddelde. En dat is een meevaller: We hoeven geen 248 EUR bij te betalen, maar slechts 163,04 EUR.

Analyse: maand-tot-maand

Maar dit is natuurlijk niet genoeg. Want dit is een simpel rekenfoutje. Er valt nog zoveel méér te analyseren: gasverbruik, energie-productie en het elektriciteitsverbruik per maand. Laten we beginnen met dit laatste: het volledige elektriciteitsverbruik van Huize Geldsnor, augustus 2019-juli 2020 vs. augustus 2020-juli 2021.

Vanaf oktober 2019 zie je een flinke toename in het elektriciteitsverbruik. Dit is verklaarbaar: in die maand werd de laadpaal voor onze auto’s geplaatst. Mijn auto rijdt volledig elektrisch, die van mijn echtgenote is een plug-in hybride. Daar kunnen we voor corrigeren (al maakt dat voor de rekening niet uit):

Het plaatje ziet er nu heel anders uit. Augustus & september 2020 leverden een lager verbruik op dan in 2019, maar vanaf oktober zie je het “pieken”. Dit is gedeeltelijk te verklaren door het bijstoken met de airco. Gedeeltelijk zeg ik, omdat je hierin ook de piek van februari en maart ziet. Het was koud, en dat betekende dat er flink elektrisch gestookt is; in februari was het bij tijd en wijle zo koud dat bijstoken met de airco niet efficiënt was. Maar niet alleen dat: we hebben een baby gekregen in februari, en die houden niet van kou. Dus is er meer gestookt op de bovenverdieping, ook met “normale” elektrische kachels. En dat vréét energie.

Je kunt ook zien dat het verbruik in juni het vorige jaar veel lager lag: we waren toen op vakantie in juni. Nu waren we in juni niet op vakantie en hadden we te maken met een hittegolf. Om de slaapkamers leefbaar te houden (die van ons & babydochter) en mijn kantoor werkbaar, resulteerde dit in een hoger elektriciteitsverbruik dankzij de airco.

Flink lagere PV-opbrengst

De periode augustus 2019-juli 2020 was een uitzonderlijk zonnige periode, vergeleken met augustus 2020-juli 2021. De zonnepanelen zijn echter geplaatst eind september 2019, waardoor dit beeld een beetje vertekend is. Bij een like-for-like vergelijking (dus dezelfde maanden), dan is het verschil 548kwh. Dat er een goede opbrengst zou zijn in augustus en september was natuurlijk wel meegerekend in de excel-sheets, en gelukkig had ik ook niet gerekend met een grote opbrengst in het voorjaar. Want 548kwh verschil is een dikke 120 EUR.

The Elephant in the Room: gasverbruik

Maar we hebben natuurlijk ook het fenomeen “gasverbruik”. Wij stoken nog op gas, al is dit relatief weinig.
In absolute zin hebben we 310m3 gas minder verstookt in de afgelopen winter in vergelijking met de winter ervoor. Ik zeg bewust winter, omdat duidelijk te zien is dat het zomerverbruik er nauwelijks toe doet: 87% van al het gasverbruik lag in de periode 2019-2020 in het winterhalfjaar (oktober t/m maart). Door het veranderde stookgedrag (airco) is dit relatieve aandeel afgenomen tot 79%.

Maar bovenstaande zijn slecht “absolute” getallen. Die zijn ook het belangrijkst, want die bepalen de rekening. Maar het zegt weinig over het echte stoken…! Immers, we hebben de variatie van “het weer” en die is groot. Daarom reken ik alles uit in m3 per graaddag. En dankzij het stoken met de airco is dit flink gunstiger dan “vroeger”. In absolut getallen hebben we 30% minder gas verbruikt. Maar in graaddagen is dit verschil groter: 46.6% minder gasverbruik.

Om dit concreet te maken: als we niet met de airco gestookt zouden hebben, was ons gasverbruik geen 733m3 geweest. Ons gasverbruik was dan 1100m3 geweest (+5.4%). In totaal heeft het stoken met de airco dus 367m3 voordeel opgeleverd.

Is het nog steeds goedkoper om te stoken met de airco dan op gas?

Met bovenstaande gegevens en een aantal aannames zal ik uitrekenen of het nu nog steeds een goed idee is om te stoken met de airco en minder met gas.

We nemen de 367m3 voordeel. Een kuub gas kost mij 0,78 EUR. Dat betekent dat het voordeel 286 EUR is geweest. Vervolgens gaan we kijken naar het extra elektriciteitsverbruik.
In de periode november t/m mei is het stroomverbruik 2805kwh hoger geweest. Dat kost 589 EUR. 303 EUR dúúrder dus!
Maar dit is niet helemaal een eerlijke vergelijking, vermoed ik zomaar. Omdat de maanden flink kouder waren, is het op de bovenverdieping ook kouder geweest. En omdat we boven alles elektrisch warmstoken (elektrische vloerverwarming in badkamer, elektrische radiator in badkamer) scheelt het nogal veel tov. warmere jaren. Ook gooit “de baby” hier roet in het eten (alleen qua filtering van de resultaten, het is een schatje en iedere cent meer dan waard uiteraard!). Dankzij haar zijn we langer bezig in de badkamer en met hogere temperaturen.
Maar natuurlijk wordt er ook véél meer gewassen en gedroogd met zo’n kleintje er bij. Ze spuugt niet alleen zichzelf onder, maar ook ons. Slabbetjes worden vies, extra washandjes en handdoeken zijn nodig. Niets geks als hier de wasmachine elke dag draait. Bovendien was ook Lieftallige Echtgenote veel thuis dankzij haar zwangerschapsverlof.

Kan dit het verschil verklaren? Wellicht wel: de vloerverwarming heeft een vermogen van 1000W en de andere kachel 2000W. De vloerverwarming heeft een tijdschakelaar en springt om 12 uur aan, zodat in de avond de vloer warm is. Na 19u gaat deze weer uit. Wel of geen gebruik maken van de badkamer maakt niet uit. Maar de elektrische kachel zetten we alleen aan als we er zijn. En zeker toen ze een echt kleintje was, scheelde het denk ik 1kwh per dag. En ook elders boven hadden we meer verwarming nodig door de relatieve kou. Het wassen (& drogen) scheelt 2-3kwh per dag…
In de periode sinds Baby er is, schat ik dat we een kleine 600kwh extra verbruikt hebben, slechts vanwege haar aanwezigheid.

We gaan het dus goed bij moeten houden. Maar er is meer dan geld. Er is ook iets als “CO2-uitstoot”. Als ik uitga van 2205kwh (2805, met de “baby-correctie” van 600kwh), dan leverde dit een bijdrage van 706kg CO2 uitstoot op (de Nederlandse “grid” was gemiddeld 320g/kwh). Het uitgespaarde gas leverde een compensatie van 694kg op. Nóg een reden om het goed in de gaten te houden.

Maar goed, dat doe ik sowieso 😉

“Help! M’n zonnepanelen produceren niet want de omvormer gaat uit!”

Recentelijk las ik een “huilie-huilie” artikele van een meneer in Gelderland die voor tienduizenden euro’s zijn huis had verbouwd en zonnepanelen er op had gelegd, maar de elektriciteit niet altijd kon terugleveren. Want het net was te zwak en zijn 36 panelen leverden samen met de buurt soms teveel spanning om terug te kunnen leveren. Liander (de netbeheerder daar) moest het net maar snel verzwaren, want hij was ernstig gedupeerd.

Ik snap hier niets van: ten eerste zijn die tienduizenden euro’s volledig irrelevant. Slechts 10.000 betreft de zonnepanelen en de rest van de aanpassingen in de woning hebben niets te maken met het “probleem”.

Maar ook: je hebt zonnepanelen om te voorzien in je eigen stroomverbruik. Wat je over hebt, dat lever je terug. Veel terugleveren is geen doel op zich en zelfs laakbaar als je kijkt naar motieven die niet financieel gedreven zijn.

En als jij een probleem veroorzaakt, waarom moeten wij (de maatschappij) dit dan oplossen voor jou? Want de oplossing is tamelijk simpel en het woord “netverzwaring” komt NIET voor in de oplossing!

Ons elektriciteitsnet: complex doch simpel

Elektriciteit zoekt net als water de weg van de minste weerstand. Voor water geldt dat dit altijd omlaag stroomt, bij elektriciteit vloeien de ionen van de plus naar de min. Het Nederlandse (en Europese) stroomnetwerk is 230 volt (+115V / – 115 V, ofwel spanning. Dit wisselt iedere 0.02 seconden, ofwel 50 hertz = frequentie).

Om elektriciteit terug te kunnen leveren op het netwerk heb je een spanning nodig die groter is dan het netwerk. Op dit moment levert mijn omvormer 235 volt. Dit voltage is belangrijk. Elektriciteit laat zich moeilijk opslaan en daarom moet aanbod en vraag altijd met elkaar in overeenstemming zijn. Omdat de productie niet per seconde kan wijzigen, kan het voltage iets fluctueren. Dat is volledig normaal.

Dit mag zelfs behoorlijk fluctueren: plus en min 10 procent. In andere woorden: de spanning op het netwerk ligt op 230V +/- 10%, ofwel tussen de 207 en 253 volt.

Omvormers schakelen zich uit ter beveiliging

Alle goedgekeurde omvormers hebben een ingebouwde beveiliging: boven de 251 volt schakelen zij zichzelf uit. Dit om schade aan apparatuur te voorkomen. Immers, alle apparatuur in je huis is ook goedgekeurd op 230 V +/-10%. Een te hoge spanning leidt tot schade of zelfs brand.

Maar hier zit ook de crux: de spanning loopt hoger op als er meer zonneschijn is en er meerdere aanbieders zijn. De omvormers zullen continu op zoek gaan naar het laagst mogelijke voltage wat nét hoger ligt dan het netwerk. En als er dus veel omvormers zijn én een hoog vermogen, dan loopt de spanning steeds hoger op. Tot de eerste moet uitschakelen.

De oplossing is zó simpel! En: gratis!

De oplossing is vreselijk eenvoudig: op het moment dat de zon schijnt moet je elektriciteit gaan verbruiken. Tamelijk eenvoudig toch?

Maar veel zonnepaneelbezitters hebben er geen weet van. Of er is zelfs een financiële prikkel om terug te leveren, dankzij het salderen. Of in ieder geval is er geen prikkel om het zelf te verbruiken. Elektriciteit die je teruglevert wordt afgetrokken van wat je gebruikt en er blijft een netto verbruik over.

Dus: 1000kwh teruggeleverd in de zomer en 1000 gebruikt in de winter levert een resultaat op van 0kwh.

De recorddag van mijn systeem: meer dan 8500W vermogen, 65kwh opbrengst. Teruggeleverd: 23kwh.

Maar goed: verbruiken dus. Huize Geldsnor beschikt ook over 36 zonnepanelen. En de hele buurt heeft eigenlijk zonnepanelen. Maar het probleem van uitvallende omvormers hebben wij hier nog niet meegemaakt. Dit komt door een aantal factoren: veel mensen in mijn buurt zijn gepensioneerd en zij die het niet zijn werken thuis. En ook de school van ons dorp zit hier op dezelfde “schakelkast” en heeft geen zonnepanelen.

Vooral in het weekend dreigt de spanning wel eens op te lopen: het hoogste wat ik gezien heb was laatst 248 volt. Randje uitval dus! Oplossing? Mijn auto was leeg en die heb ik laten opladen vanaf 13:30 tot 16:30 op vrijwel maximaal vermogen. De spanning liep terug naar 238V, ruim binnen de marge. In dit geval was de elektrische auto de oplossing.

Andere oplossingen

Niet iedereen heeft een elektrische auto uiteraard. Maar er zijn andere oplossingen. Het is vooral omdenken: elektriciteit verbruiken op het moment dat je het produceert. Wasmachines, drogers en vaatwassers laat je dus niet ’s nachts draaien. In onze badkamer hebben we elektrische vloerverwarming: die is zo geprogrammeerd dat deze om 12 uur aan gaat en om 19 uur uit. Dit om te zorgen dat er zoveel mogelijk stroom verbruikt wordt op het moment dat we het maken.

Onderstaande plaatje komt van energieopwek.nl en is de productie van zonnestroom op 21 juli 2021. De piekvraag van elektriciteit is ongeveer 18GW. Overdag kwam dus ~40% van alle elektriciteit uit zonne-energie.

Dát is het moment om stroom te gaan verbruiken. En zéker niet vroeg in de ochtend of in de avond. Want ’s ochtends is er nog geen productie, maar wel veel vraag. En ’s avonds loopt de productie snel terug, maar de vraag naar elektriciteit op.

Conclusie: als je heel veel zonnestroom hebt in de buurt en je omvormer valt uit? Verhoog je verbruik. Draai een wasje, vul de vaatwasser en zet ‘m aan. Stel je verbruik uit tot “midden op de dag”, of trek het naar voren. Laadt de auto op (indien van toepassing) als de zon schijnt, ga stofzuigen of kook met de oven.

Koken: met de oven of de pan?

In Huize Geldsnor houden we van lekker eten & koken. Maar ook van efficiency en het milieu. Zo eten we vaak, maar lang niet altijd, vegetarisch. En ik heb nog wel eens een “druk” schema aan het eind van de middag: mijn zoon zit op woensdag bijvoorbeeld op de BSO en tussen 17:30 en 17:45 moeten we de “meisjes” ophalen: mijn dochters op de kinderopvang.

Dat is precies rondom mijn kookmoment. En het is gewoon erg prettig om het eten klaar te hebben als ik thuiskom. Lieftallige Echtgenote is op di-wo-do áltijd laat thuis, dus ik leef dan als gescheiden man zorg dan voor het gezin. Werkwijze: zorgen dat ik zo min mogelijk pannen gebruik en een groot deel van de maaltijd in de oven kan. Bijvoorbeeld een quiche, lasagne, of gewoon aardappels en vlees(vervanger) wat in de oven kan.

Is dat nu zuinig, met de oven koken?

Het voordeel van met de oven koken is evident: ik kan het in de oven zetten en vertrekken. Als ik 30 minuten later thuiskom met 3 hongerige kinderen trek ik de ovendeur open en schuif ik ze aan tafel. Een pan laat je (ik in ieder geval) niet op het fornuis staan!

Ook komt er geen fijnstof aan te pas en hoeft de ellendige afzuigkap niet aan. (Ik kan niet wachten tot de nieuwe keuken komt)

En natuurlijk heb ik het een en ander uitgezocht. Want ik hou van rekenen, en ik hou alles bij. Zo weet ik bijvoorbeeld dat het bakken van 2 eieren in mijn kleine koekenpan 19 liter gas kost. In kwh omgerekent is dat ongeveer 0,186kwh. Kosten? 0,014 EUR aan gas. Dit staat gelijk aan “verwaarloosbaar, who cares!”.

Bij het uitgebreidere koken staan er méér pannen lánger op het vuur. Van de week hadden we sperziebonen (gedeeltelijk weer uit eigen tuin), aardappels en een vleesvervangende “hamburger” (vivera, lekker!). Gasverbruik om dit gerecht gereed te maken? 0,171 m3 gas (13 cent). Ofwel: 1,67kwh energie (1m3 gas bevat 9,8kwh warmte).

En hier wordt het interessant. Hadden we niet beter de aardappelen en de burgers in de oven kunnen gooien? Stel dat de boontjes 40% van het gasverbruik waren (de burgers zijn immers zo klaar), dan zijn de andere 2 pannen goed voor 0,1026m3- gas (ongeveer), ofwel 1kwh.

Het opwarmen van de oven kost 5 minuten op maximaal vermogen (3500W): 292wh. En die blijft een half uur aan staan (aardappeltjes mogen best lekker gaar worden!). Maar dan hoeft de oven alleen maar warm te blijven. Verbruik: minder dan de helft van het nominale vermogen (2600W, dus 1300W), maal 30 minuten= 650wh. Totale verbruik is hiermee 941wh.

Da’s toch bijna geen verschil!

Da’s toch bijna geen verschil, hoor ik je denken. En misschien is dat ook wel zo. Of misschien ook niet. Voor mij is het exemplarisch voor de tijdgeest: het is een besparing van 6,2% aan energieverbruik. Kijk eens hóevéél moeite er gedaan wordt om 6% meer duurzame energie te produceren! Terwijl je met zoiets simpels (en zoiets kleins, mea culpa) al 6% kunt “verdienen”.
Natuurlijk zit er een grote aanname in (namelijk: hoeveel procent van de energie was er voor het koken van de boontjes?). Maar 6% minder energie is toch mooi?

In kosten schiet het overigens niet op: 0,1 kuub gas kost iets minder dan 8 cent. En 1kwh elektriciteit al snel 2,5x zoveel. 20-23 cent, ongeveer. Gelukkig zijn die kosten sowieso vrij laag, en levert het me wel een hoop gemak op!
En minder energieverbruik!

De oven: wel of niet de “turbo-stand” gebruiken?

Geldsnor kookt graag en uitgebreid. Koken is hierbij het proces, de methodes zijn natuurlijk vaak ook bakken, stomen, braden, pocheren etcetera. Maar koken dus. In ons razendefficiënte huishouden is koken een taak die soms gepland moet worden. Met een echtgenote als obesitas & voedingsdeskundige is het natuurlijk evident dat wij gezond eten en er weinig tot niets uit een pakje komt.

Maar zij werkt ook ver weg van ons huis. Of we wonen ver weg van haar werk. En ik werk vrijwel altijd thuis. Voor de coronacrisis was dit vaak al 2-3 dagen per week, nu is dat 4-5 dagen per week. De drukke dagen zijn de dagen dat zij werkt (& ik ook): dinsdag, woensdag en donderdag. Het is dan een race van hot naar her met ophalen van zoonlief van school (dinsdag & donderdag) en BSO (woensdag) en daarna het ophalen van de meiden van de kinderopvang (dinsdag & woensdag) of opa & oma (donderdag). Vrouwlief komt vaak rond 18:30 thuis en kan nog net meehelpen met de kinderen naar bed brengen. En ergens moeten de honden ook nog worden uitgelaten.

Dit allemaal ter illustratie: koken moet soms efficiënt gebeuren, maar we doen het altijd. En uiteraard koken we vaak voor meerdere dagen. En soms komt dit niet uit. Woensdag was zo’n dag, waarop ik de hele dag telco’s had die uitliepen, de honden hadden snel geplast en ik moest nog koken. Tijdens de ene telco heb ik de sperziebonen gesneden (puntjes er af): 500 gram van de boerderijwinkel en 200 gram uit eigen tuin. En tijdens de andere telco heb ik aardappels geschild en in stukjes gedaan.

Wat ik dan vaak doe is, in dit geval, de boontjes vast aanzetten als ik de honden laat plassen en tegelijkertijd de oven aan zetten. In de oven zet ik dan de piepers en in dit geval ook speklapjes, vlak voordat ik de meiden op ga halen. Vervolgens de timer dat na 35 minuten de oven uitgaat en alles is keurig klaar als iedereen is opgehaald en de handen gewassen heeft.

Kom ter zake vriend, het ging over de oven

Oja. De oven. De oven die wij hebben heeft een “gewone” opwarmstand en een stand om snel op te warmen. En uiteraard vroeg ik me af, ook namens de mensheid, wat nu energiezuiniger is: de turbostand of gewone stand.

Bij beweging en stoken is dit makkelijk: een grote versnelling kost meer energie (netto) dan een tragere versnelling. En bij het stoken van je huis wil je ook gelijkmatig en traag stoken om gebruik te maken van de condensatiewarmte.

Bij een oven is mijn redenering anders: er is geen sprake van verlies door warmte-ontwikkeling (zoals bij auto’s) die niet in beweging wordt omgezet. Er is ook geen condensatiewarmte te behalen. Dus mijn beredenering is dat je de oven zo snel mogelijk wilt opwarmen. Zo wordt er tijdens het opwarmen minder warmte verloren.

Uiteraard heb ik dit uitgerekend. De “gewone” stand levert in onze oven een vermogen van 2400W. Het duurt dan ongeveer 15 minuten voordat deze de 200 C heeft gehaald.
Ergo: het kost 0.6kwh om de 200C te halen.

De turbostand gebruikt het volle aansluitvermogen: onze oven trekt dan een vermogen van 3500W. Maar, in ongeveer 5 minuten (!) is de 200C ook gehaald. Wow! Da’s nog eens turbo. Concreet: het opwarmen van de oven vergt nu slechts 0.29kwh.

Vanaf het moment dat de oven warm is maakt het niet meer uit: de benodigde energie om de temperatuur vast te houden is verwaarloosbaar, maar ook identiek. Daar schrijf ik nog wel eens een blogpost over: eten “koken” in de oven of op gas.

Voor nu: als je een functie hebt om de oven snel op te warmen, dan is dit zeer gunstig. Het verbruikt de helft minder energie. Mocht je je afvragen hoe dit kan? Eigenlijk heb ik het al verklapt. De oven is sneller op temperatuur en tijdens het opwarmen gaat er dus minder warmte verloren aan de buitenkant die weer gecompenseerd moet worden door langer te verwarmen.

Waarom is de snelle opwarmfunctie dan niet de standaard? Dit is mij een raadsel. Het enige wat ik me kan voorstellen is dat fabrikanten rekening houden met het aansluitvermogen van (oudere) woningen. Er zijn woningen met een aansluiting van 1x25A. Als je oven op dat moment al 11A trekt (3500w-230V = 10,86A), blijft er minder over voor de rest van het huis.

Huize Geldsnor is echter voorzien van 3x25A en heeft dit probleem dus niet.

Gebrek aan zon kost bakken met geld

Wist je dat juni 2021 de warmste was sinds het begin van de metingen in 1901? Nouja, het is zo, in ieder geval in De Bilt. In mijn regio overigens ook, maar mijn regio is altijd de warmste van het land in het voorjaar en de zomer.

Maar helaas is “warm” niet geheel synoniem geweest aan zonnig. De eerste 3 weken was het zonnig, en daarna was het vooral somber. Het netto-resultaat was nog nét positief ten opzichte van juni 2020 (3kwh verschil!), maar het verbruik lag ook fors hoger. Hoofdzakelijk omdat we in juni 2020 meerdere weken op vakantie waren. Een andere oorzaak is de hitte die we gehad hebben. Wij hebben hier een hittegolf gehad en meerdere losse warme dagen. Dit zorgde voor airco-gebruik om het huis koel te houden (22C op slaapkamers, 24C in de woonkamer).

Maar vooral maart, april en mei waren somber vergeleken met vorig jaar. 762kwh minder in deze drie maanden! 762kwh staat gelijk aan 172 EUR. Januari en februari waren wel iets zonniger, dus het netto-resultaat is 462kwh (109,84 EUR).

En juli begint dramatisch en lijkt voorlopig niet beter te worden. Juli 2020 was geen topmaand, slechts 1121kwh. Maar deze maand lijken we onder de 1000kwh te blijven. Sterker nog, als ik de resultaten van de eerste 6 dagen extrapoleer kom ik nog niet op 900kwh!

Is dat een probleem?

Bovenstaande is geen probleem, maar wel erg jammer. Het betekent dat ik bij moet betalen op de energierekening, waar ik rekening had gehouden met een zonniger voorjaar en begin van de zomer. Een totaal verschil van wellicht 700kwh ten opzichte van vorig jaar hakt er aardig in en onze jaarrekening volgt in augustus. Gecombineerd met een hoger verbruik (vakantie vs. geen vakantie en airco ivm. hitte) gaan we wellicht 300 EUR bij moeten betalen.

Het heeft ook een positief gevolg. Gezien ik de wereld beter wil achterlaten dan ik hem gevonden heb, wil ik zoveel mogelijk energie zelf direct gebruiken. Dit uiteraard zonder het nettoverbruik te verhogen. En in 2021 hebben we een aanzienlijk betere score behaald op dit vlak!

Opwek 2020 vs. 2021, afgezet tegen het percentage eigen verbruik

Finaal energieverbruik eerst halfjaar: -29%. CO2-uitstoot bijna gehalveerd!

Zoals de meeste vaste lezers inmiddels wel weten ben ik nogal een boomknuffelaar. En ik maak me veel zorgen om de staat van het klimaat en de wereld waarin we leven. Vervuiling, korte-termijn denken en hoe laten we de wereld achter voor onze kinderen. En daar komt een stukje hypocrisie de hoek om kijken: ondanks dat ik me grote zorgen maak, heb ik zelf 3 kinderen op deze wereld gezet. Ik draag dus niet echt bij aan het verkleinen van de wereldbevolking.

Ook op andere gebieden zijn wij niet per se een modaal gezin: we wonen in een grote vrijstaande woning, met overal airco. Badkamer met ligbad & regendouche (los van elkaar) en verder van alle gemakken voorzien. Het is ook niet zo dat we niets consumeren: er staan 2 auto’s op de oprit die allebei nog geen 2 jaar oud zijn. We hebben allebei een mobiele telefoon, hebben net een nieuwe keuken gekocht en zijn de zolder aan het verbouwen. Voor die zolderverbouwing gebruik ik wel zoveel mogelijk hout, wat op zichzelf CO2-opslag is voor de middellange termijn.

Maar we doen ook dingen goed: we stoken met de airco’s indien mogelijk het huis warm. We douchen kort en de ene auto is een elektrische auto en de ander een plug-in hybride. Ons huis is voorzien van 32 zonnepanelen en we hebben een tuin met vrij veel biomassa: fruitboompjes, houtwallen, een moestuin en veel planten. De overkapping in de tuin is gemaakt van grotendeels gerecycled hout en met de hand gezaagd. Tevens is onze vleesconsumptie meer dan gehalveerd ten opzichte van 2020.
Zonder te spastisch te doen proberen we ons steentje bij te dragen. En uiteraard hou ik alles bij!

Finaal energieverbruik

Zo hou ik ook ons energieverbruik bij. Niet alleen elektriciteit, maar ook gas & benzine (voor de PHEV). Dit reken ik allemaal om naar de energie-inhoud van elektriciteit: kwh. Zo levert een kwh gas (afgerond) 10kwh, en een liter benzine 8,9 kwh. Op deze manier hou ik exact bij hoeveel ik waarvan verbruik.

En we hebben het goed gedaan het afgelopen half jaar. Mea culpa, de eerste helft van dit jaar is nog niet helemaal voorbij, maar daar gaat niet veel meer aan veranderen.
Onderstaande grafiek toont wel wat opvallende dingen die ik graag toelicht. Ten eerste stookten we in januari 2020 nog niet met de airco, dat zijn we pas in oktober gaan doen. Je ziet hier een enorm verschil in het energievebruik. Weliswaar zijn we veel meer elektriciteit gaan verbruiken, maar véél minder gas. Ditzelfde effect zie je ook nog in februari, waarbij februari ook nog eens erg zonnig was. In april lag het energieverbruik stukken hoger dan vorig jaar: dat komt omdat de opbrengst van de zonnepanelen in april maar liefst 25% lager lag dan in 2020!
Ditzelfde geldt voor mei, wat in 2020 een topmaand was en in 2021 een regenachtige maand. Juni daarentegen is een ander verhaal: niet alleen is juni 2021 iets zonniger dan 2020.
Nee, het grote verschil is de vakantie. In 2020 waren we 3 weken op vakantie in juni. Uiteraard verbruiken we meer elektriciteit en gas nu we thuis zijn. Maar, de vakantie was vorig jaar met een camper. 300 liter diesel betekent nogal wat kwh’s die verbruikt zijn.

Totaal energieverbruik, huishouden & transport tov. 2020
Netto verbruik per “doel” in het jaar 2021. Exclusief teruglevering van zonnepanelen!

Ons totale energieverbruik in de eerste helft van 2020 bedroeg 15648 kWh. De eigen opwek van ons huishouden was 5895kWh (37,7%).
In 2021 is ons totale energieverbruik afgenomen tot 11.100kWh. Hiervan hebben we 5482kwh zelf geproduceerd: 49,4%.

CO2 uitstoot van ons huishouden

Ook de CO2-uitstoot van deze bronnen reken ik allemaal uit. Althans, excel doet dat met mijn parameters. Een kwh elektriciteit levert een bijdrage op van 400 gram. Dit is het “grid-gemiddelde” in Nederland, bij benadering. Mijn stroom is weliswaar 0 gram (komt van het dak), maar als ik het niet verbruik zou een ander geen grijze stroom hoeven verbruiken. Een liter benzine levert 2,88kg per liter aan CO2 uitstoot op: “well to wheel“. En een kuubje gas doet 1,89kg.

De netto CO2 uitstoot voor vervoer & ons huishoudelijk energieverbruik was in de eerste helft van 2020 slecht voor 2339kg (inclusief teruglevering energie). In 2021 is dit afgenomen tot 1290kg. Ruim 45% minder dan in 2020.

Hoe nu verder?

Eén van de grootste beïnvloeders van ons energieverbruik is het gebruik van de auto (2021: 27%, 2020 31,6%). Met name de benzine auto. Weliswaar rijdt deze voornamelijk op elektriciteit (we hebben pas 1x getankt dit jaar), maar de kans dat we dit volhouden is klein. Er komt een tijd dat we toch weer meer naar kantoor moeten. En als ik naar de zaak ga, dan gaat mijn vrouw met de dino-verbrander ipv. met mijn elektrische auto.

Ook de verwarming levert een aardige bijdrage. Ondanks ons beperkte gasverbruik is dit toch maar liefst 39,8% van ons totale energieverbruik. In de tweede helft van het jaar neemt dit percentage wel af: zeker in het najaar zullen we vrijwel alles warm stoken met de airco en dat is energetisch gewoon véél efficiënter en dus beter voor de wereld. En daarbij ook beter voor onze portemonnee. We gaan in dit jaar wat experimenteren met iets warmer stoken overdag. Dan hoeft er ’s nachts minder gestookt te worden. In de nacht hebben we geen zonnestroom en onze thermische massa is enorm. Alle energie die we er overdag in stoppen hoeft dus ’s nachts niet meer. Het voordeel hiervan is niet alleen dat we meer zonnestroom gebruiken. Nee, overdag is het doorgaans warmer en daardoor werkt de warmtepomp véél efficiënter dan ’s nachts.

Onze vakantie is dit jaar in augustus. Dus ook dan zullen we een fors lager verbruik zien thuis. In totaal verwacht ik dit jaar een min van 18% te zien tov. 2020. En dat is een prima score met een koude februari lijkt me!

Hoeveel energie verbruikt de airco?

Airco. Heerlijk, mits goed gebruikt. Niet te koud instellen, en niet direct in de luchtstroom gaan zitten. En goed bedenken dat er ook andere methodes zijn om je huis af te koelen. Ventilatie en zonwering doen al wonderen, zeker als je een “zwaar huis” hebt.

Maar goed: er zijn momenten in de zomer dat het zo warm wordt, dat het onvermijdelijk is dat je de warmte in de woning krijgt. Muren worden warm en die warmte slaat vanzelf naar binnen. Airco is dan je grote vriend. Maar hoeveel elektriciteit gebruikt die airco en wanneer zet je ‘m aan?

Energieverbruik van de airco: de parameters

  1. In de eerste plaats hangt het werkelijke gebruik af van een aantal parameters. Nogal een open deur. Maar dat is dan ook één van de belangrijkste parameters: airco aan = ramen & deuren dicht. Je stookt immers in de winter ook niet met de ramen open?
  2. Ook de ligging, grootte en massa van de woning bepaald veel: instraling van de zon en hoeveel zonwering er aan de buitenzijde is. Gordijnen open of dicht maakt niets uit, die zitten aan de binnenkant en de warmte is al in huis.
  3. Verder geldt uiteraard dat des te groter het gewenste verschil is, des te meer energie je gebruikt. Het kost meer energie om een woning of kantoor tot 20 graden te koelen dan tot 24.
  4. En een airco is gewoon een warmtepomp: de grootste efficiency haal je door te koelen als het buiten koel is. En dat is juist een fijne paradox, net als bij verwarmen met de airco: als het buiten koel is, dan staat de airco nog niet aan…
  5. Begin in ieder geval met koelen als het nog koel is in huis: probeer niet de reeds opgenomen warmte weg te koelen. Dat kost enorm veel energie en zodra je de airco uitzet is het binnen no-time zweten geblazen!

Het energieverbruik van de airco dus!

Oké, ik kom al ter zake. Belangrijk is het verschil te kennen tussen thermische energie en elektrische energie. Je koelt de thermische energie weg met een aantal BTU (een oude unit, nog steeds gebruikt in airco land) per uur. En uiteraard reken je dit om naar echte eenheden, zoals KWh. Maar dat is nog steeds thermische energie. Door de COP (Coefficient Of Performance) bepaald hoeveel vermogen er wordt geleverd om dit weg te koelen. Al is geloof ik EER de officiële term bij koeling. Maar het principe is hetzelfde. Het leuke aan de EER is dat de “referentiewaarde” geldt bij een temperatuur van 35C. Bij een lagere temperatuur buiten is het proces nog iets efficiënter. Manieren om mijn EER of COP te meten heb ik niet. Op het moment dat ik de airco gebruik, schijnt namelijk de zon en lever ik altijd energie terug. Dus moet ik gaan rekenen.

Gelukkig kan ik dat. Ik ga uit van het totale te koelen volume & massa binnen de “geïsoleerde schil”. Zo is het dak heel erg zwaar, maar tel ik het niet mee: 99,5% van de massa van het dak ligt buiten de geïsoleerde schil. Mijn dak is namelijk van Unidek platen gemaakt en het enige stukje wat niet geïsoleerd is, is de afdekplaat aan de binnenkant. 6mm dik en dus verwaarloosbaar ten opzichte van de rest.

Huize Geldsnor weegt op de benedenverdieping 51.000kg. Hier komt de bovenverdieping bij, met nog eens 15 ton. De reden waarom de bovenverdieping zoveel lichter is? Welnu: we hebben een hellend dak reeds vanaf de eerste verdieping. En de vloer van de verdieping heb ik ook al meegeteld als massa van de benedenverdieping, alleen toen als plafond. Verder zit er afgezien van wat dragende muren en tegels in de badkamer bijzonder weinig massa in. Totaal heb ik het nu dus over 66.000kg. Hier komt nog wat lucht bij: 542m3 is de inhoud van de woning. Dit weegt 700kg, net iets meer dan 1% van de (geïsoleerde) massa van de woning. Totaal komen we op 66.700 kg. Ik kan wel gaan afronden om “makkelijker te rekenen”, maar excel maakt geen onderscheid en 66.700 is net zo moeilijk als 66.000kg.

Al eerder heb ik uitgerekend hoeveel energie het kost om de afgezogen lucht van de keukenafzuiging te verwarmen. Deze rekensom is iets meer “tricky”: het is immers maar een paar uur per dag > 30C. Om een vergelijking te maken neem ik een relatief willekeurige zomerdag waarop het 36C werd. Ik bepaal voor ieder uur de waarde, en reken dan naar een uurwaarde toe.

Grafiek van Buienradar: Eindhoven op 8 augustus 2020.

Op deze bijzonder warme dag zie je dat rond 9 uur de zomerse grens al werd overschreden en het om middernacht onder de 25C zakte.

We moeten een aantal aannames doen hoeveel warmte er binnenkomt. Je houdt immers alles zoveel mogelijk gesloten, maar de lucht buiten is warm en de zon schijnt. Maar stel dat het zonder airco 30C wordt in huis, dan is het opgenomen vermogen van de woning (schrik niet) 1.32 miljoen BTU, in vergelijking met een temperatuur van 25C.

1,32 miljoen BTU staat gelijk aan 387,2 kwh. Dat is nogal een verbruik. Gelukkig is de praktijk iets “weerbarstiger”. Ten eerste: de woning begon niet op 25C, waarschijnlijk. In de nacht heb je het gekoeld tot een temperatuur die lager lag. Iedere graad koeler dan 25C heeft reeds 264.234BTU geabsorbeerd. Als het in de ochtend 22C in huis is, is de “voorsprong” dus 792.000BTU.

Bij dezelfde hitte-doorslag het huis in, hoef je nu nog “maar” 528,500 BTU weg te koelen: 155kwh thermisch vermogen. Bij een EER van 4 betekent dit een elektrisch verbruik van 38,75kwh. Gemiddeld 2,58kwh per uur dat er gekoeld wordt.

Een airco kost dus, onder “worst-case” (want 8 augustus was een zéér hete dag!) omstandigheden 8,52 EUR voor mijn woning. Let op dat je airco überhaupt wel de capaciteit moet hebben om dit weg te koelen. Wij hebben in totaal 34.000 BTU koelcapaciteit per uur en dat zou betekenen dat het systeem 15,5 uur moet draaien om die 528,500 BTU weg te koelen: net zo lang als de temperatuur bóven de 25C is buiten.
Later deze week gaan we het keurig zien…Want het wordt heet!