Recirculatie of ventilatieafvoer in de keuken: warmteverlies & kosten

Bij het kiezen van een nieuwe keuken krijg je al snel de vraag: hoe ga je de kookgeuren afzuigen? Dat gaat niet alleen om welke afzuigkap (kookplaatafzuiging of boven je hoofd, al dan niet afgeschuind, in het plafond etc).

Nee, de belangrijke vraag is: ga je voor recirulatie of directe afzuiging? Met directe afzuiging blaas je de luchtjes direct naar buiten. Met recirculatie wordt de geurtjes en het vocht verwijderd en de lucht teruggeblazen. Dit hangt af van hoe je huis gebouwd is: centrale afzuiging (met of zonder warmteterugwinning ofwel WTW), of een “losse pijp” zoals in Huize Geldsnor het geval is. Ofwel: is er ventilatieafvoer?

Nadelen aan recirculatie zijn er ook: niet al het vocht wordt afgevangen en niet alle geurtjes er uitgehaald. Die filters moeten ook vervangen worden (en ze kosten ~100EUR!)…Ook is er meer weerstand in het systeem waardoor de motor harder moet werken en dus meer geluid maakt. Maar ook voordelen: minder tocht en je hebt geen ventilatieafvoer nodig. Handig voor je kookeiland. Maar die heb ik niet.

Een punt wat een bepaalde keukenverkoper ons aan wilde praten is “duurzaamheid”. Je zuigt niet alle warme lucht naar buiten, die je met kostbare middelen hebt verwarmd. Met zo’n opmerking prikkel je mij behoorlijk uiteraard!

Warmteverlies door de afzuigkap

Het warmteverlies is iets wat we kunnen quantificeren. Het is namelijk een rekenkundig dingetje. Hou ik niet van, maar ik offer me graag op voor de mensheid.

Op de eerste plaats: ja, je verliest warmte. Je kookt in een huis met een bepaalde temperatuur en je gaat lucht onttrekken aan die ruimte. Automatisch betekent dit dat er verse lucht van elders komt en als “elders” buiten is en de temperatuur daar lager is, dan moet die lucht verwarmd worden. Als je met een WTW werkt is dit allemaal niet van toepassing: je afzuiging is dan mét ventilatieafvoer aangesloten op de WTW die de warmte keurig behoud.

Op de tweede plaats: hoe groot is dat warmteverlies? Dit hangt af van hoeveel je afzuigt. Bij een Bora Xpure is dit maximaal 626m3 per uur. Als ik een beetje rondkijk op Coolblue dan is rond de 600m3 per uur een aardige waarde. Daar rekenen we dus maar mee.

Op de derde plaats: op hoeveel dagen van het jaar is dit relevant? Grofweg van mei tot oktober staat de verwarming hier uit: het is warm genoeg. Maar dat is niet het enige criterium: doorgaans koken wij aan het eind van de middag. Zo tussen 17 en 18 uur. Hoe vaak staat op dát moment de verwarming aan, ofwel hoe vaak is het op dat tijdstip buiten kouder dan binnen én in hoeverre is dat ongewenst? Ik ga even uit van 180 dagen per jaar: 180 dagen per jaar is het buiten kouder dan binnen en zuig ik dus koude lucht aan.

Hoe koud? Ik moet wederom een aanname doen. Daarvoor kijk ik naar de gemiddelde maximumtemperatuur in mijn omgeving. Ik kook immers op vrijwel het warmste moment van de dag. En die lucht zuig ik naar binnen. De minimale temperatuur of het gemiddelde van een etmaal kan ik dus niets mee.

Gemiddelde maximumtemperatuur voor mijn locatie (bij benadering), KNMI station Eindhoven. Hieruit volgt hoe koud de lucht is die ik naar binnen zuig met de afzuigkap.
Gemiddelde maximumtemperatuur voor mijn locatie (bij benadering), KNMI station Eindhoven.



En hoe ver moet ik deze lucht weer opwarmen? Tot 18.5C, dat is onze thermostaat instelling. Dit verschil noemen we “Delta T” en leidt tot een aantal gewogen graaddagen. Dit is de periode waarin de verwarming dus aan staat en je warmte binnen wilt houden.

De absolute temperatuur zegt weinig: bij verwarmen (en koelen) gaat het om het temperatuursverschil. Hoe koud is de lucht die ik naar binnen zuig met mijn afzuigkap?

Goed, nu gaan we rekenen. 600m3 lucht weegt ongeveer 780kg. De afzuigkap laten we een uur draaien. Dat lijkt me ruimschoots lang genoeg, want wie zuigt er nu een uur lang continu op maximaal vermogen?
Met de hulp van mijn aloude vriend (dat wil zeggen, met zijn blogpost, niet met hem zelf) heb ik het uitgerekend en omgerekend. Ik zuig 1.1 miljoen BTU af…Per jaar. Ik bespaar je het excelsheet…

Wow! Dat klinkt als veel. Nou. Enorm. Of toch niet? Denk even mee: de vloer van mijn huis weegt 15 ton. De muren nog eens 21 ton, en het plafond grofweg 15 ton. Dit is allemaal massa die een temperatuur heeft en dus meewerkt aan het opwarmen (of het afkoelen vertraagt): 51.000kg, en ik tel alleen de benedenverdieping. Om deze massa 1 graad af te laten koelen heb je 202.000BTU nodig!

Dus stel je dit eens voor, in theorie: als ik alle lucht die ik in 1 jaar afzuig via de afzuigkap op 1 dag zou doen, putje winter, dan koelt mijn huis 5,5 graad af. Dat is aardig te overzien…

Je kunt het natuurlijk ook anders stellen: 1m3 gas levert 33335 BTU. Om de 1.1 miljoen BTU te compenseren heb ik bijgevolg op jaarbasis 34m3 gas nodig. Dit kost ongeveer 26,52 EUR. Ongeveer 4x zo goedkoop als het vervangen van de koolstoffilters.

Invloed temperatuur op opbrengst zonnepanelen

Met de komst van de zomer doet de zon leuk mee in de productie van energie. Zo is de piek tegenwoordig rond de 8.5GW – en om dit in perspectief te plaatsen: het vermogen van Nederlands energieverbruik ligt rond de 20GW. Een groot aandeel komt dus van zon. In de zomer spelen er een aantal factoren mee: de zon schijnt langer, feller en staat hoger aan de horizon.

Piekvermogen van de Nederlandse groenestroomproductie. De zon leverde op 7 juni meer dan 8GW vermogen, bijna 50% van de Nederlandse elektriciteitsproductie op die dag.

Wanneer levert de zon de meeste energie?

De zon levert de meeste energie als de hoek tov. het zonnepaneel het grootst is: midden op de dag. Maar daarmee is niet alles gezegd: dat is niet per se het moment waarop je ook de meeste energie produceert. Het hangt er namelijk ook in sterke mate van af hoe de hellingshoek van jouw zonnepanelen is. Zo zijn mijn zonnepanelen geplaatst onder een hoek van 45 graden en is de invalshoek in april “rechter” dan in in juni.

Van zonnepanelenboeren hoor je vaak “dat het niet zoveel uitmaakt” of de zon schijnt. Welnu, ik kan feitelijk onderbouwen dat dit keiharde onzin is. Het hangt er vanaf hoe dik de bewolking is: sluierbewolking doet vrij weinig, regen en dikke pakketten bewolking vrij veel. Maar: het is ook onzin om te veronderstellen dat zonnepanelen alleen werken of zinvol zijn bij maximale zonneschijn. Hieronder een plot van mijn 9.6kwp systeem (32 panelen * 300wp, waarbij wattpiek een genormeerde maximale opbrengst is.

Verschillende weersomstandigheden zijn snel uit een dergelijke grafiek te halen. Vanaf 28 mei was het hier zeer zonnig, met uitzondering van 3 juni en 5&6 juni. Ook de bewolkte meidagen zijn goed te zien!

Maar de invloed van temperatuur dus op de opbrengst van de zonnepanelen

Doordat de zon het meest schijnt in de zomer, verwacht je de hoogste opbrengst in de zomer. Nu is dit dus niet het geval. Er speelt namelijk nog een hele belangrijke factor mee: de temperatuur. Boven de 25 graden celsius neemt de efficiency af met ongeveer 0.5%. Nu is het belangrijk om te bedenken dat dit gaat om de temperatuur van het zonnepaneel, en niet van de lucht. Maar bij een lagere luchttemperatuur zal het paneel meer afkoelen (IR uitstralen) en dus efficiënter zijn. Een zonnepaneel kan tegen de 100 graden celsius worden. Sommige sites melden “wel 60C”, maar dat is de temperatuur die een bakstenen muur kan behalen in de zomer.
Zonnepanelen koelen echter ook razendsnel af: met een zuchtje wind neemt de temperatuur al af. Ze hebben namelijk nauwelijks massa en de massa die er is, is sterk verspreid. Een dunne pizza koelt sneller af dan een dikke, en lasagne duurt nog langer.

Afhankelijk van het seizoen en de ligging, leveren ze energie op gedurende de dag. In de winter leveren ze op een zonnige dag stroom van 9:30 tot 15:30. Eind mei van 6:30 tot 21:20. Een verschil van 9 uur. Ook komt het in de winter wel eens voor dat “ze” uberhaupt niet aan gaan: er is te weinig straling om de omvormer aan te zetten. Dat komt 1-3x per jaar voor en uitsluitend in december en begin januari.

Maar als de zon schijnt in de winter, is het maximale vermogen bijna net zo groot als in de lente. Zo groot is de invloed van temperatuur! Hieronder zie je een plot van een winterdag, vergeleken met een uitgesproken zonnige lentedag: 13 februari van dit jaar en 30 mei 2021.

Goed te zien: op een koude winterdag wordt hetzelfde vermogen gerealiseerd als in de late lente. Alleen de dagduur is aanzienlijk korter. Door schaduwwerking op het westen onder deze hoek is de grafiek in februari minder symmetrisch.
Goed te zien: op een koude winterdag wordt hetzelfde vermogen gerealiseerd als in de late lente. Alleen de dagduur is aanzienlijk korter. Door schaduwwerking op het westen onder deze hoek is de grafiek in februari minder symmetrisch.

Wat valt er op? Ten eerste dat de zon al veel vroeger begint te schijnen in mei en veel later onder gaat. Maar de piek in het vermogen ligt in februari hóger dan in mei. Het verschil is enerzijds de zeer heldere lucht in februari en de hoeveelheid licht (er lag sneeuw). Maar vooral de temperatuur: in februari was het in de vroege ochtend -13 en overdag -2. In mei was het overdag 22 graden.

Een soortgelijke vergelijking kan ik maken tussen 25 april en 30 mei. Op 25 april lag de temperatuur stukken lager (slechts 12 graden overdag) en zie je in de ochtend nog wat schaduwwerking. In de middag is de piek echter stukken hoger dan in mei: 8640w, versus 8100w, een verschil van ruim 6%.

De totale opbrengst op 25 april was lager dankzij bewolking, maar de pieken op onbewolkte momenten waren véél hoger dankzij de lage temperatuur.
De totale opbrengst op 25 april was lager dankzij bewolking, maar de pieken op onbewolkte momenten waren véél hoger dankzij de lage temperatuur.

Maar nu gaan we eens kijken naar een hete, onbewolkte dag. 8 augustus 2020. Het was die dag warmer dan 35 graden, namelijk 37 in mijn omgeving. De dagen met 40 graden uit 2019 heb ik helaas niet: toen lagen de panelen nog niet op dit huis.

Een vergelijking tussen de zonnepanelenopbrengst op een zonnige lentedag (31 mei 2021) en een zeer hete zomerdag (8 augustus 2020, met 37.0C in mijn woonplaats). 
Het is duidelijk te zien dat de zeer zonnige augustusdag een veel lagere opbrengst heeft dan de zeer zonnige meidag. Het primaire verschil? De temperatuur!
Een vergelijking tussen de zonnepanelenopbrengst op een zonnige lentedag (31 mei 2021) en een zeer hete zomerdag (8 augustus 2020, met 37.0C in mijn woonplaats).
Het is duidelijk te zien dat de zeer zonnige augustusdag een veel lagere opbrengst heeft dan de zeer zonnige meidag. Het primaire verschil? De temperatuur!

Beide dagen waren stralend zonnig. In augustus is de zonnestraling net zo sterk als in maart/april en dat zijn maanden waarin het maximum (8640w) wél bereikt worden. Maar je ziet met de hitte: de piek is aanzienlijk lager. 18.2% lager, om exact te zijn, ten opzichte van het maximale piekvermogen van 8640. Deze relatie is natuurlijk te plotten: hier de karakteristiek voor mijn systeem:

Het maximale vermogen van de zonnepanelen van de Geldsnor, afgezet tegen de luchttemperatuur. Een hogere temperatuur is een lagere opbrengst.

Opvallend lijkt de lage opbrengst bij temperaturen net boven nul. Dat komt door een gebrek aan data: in de winter komen er nauwelijks “zachte” dagen voor die helder zijn: meestal is het helder en koud, of bewolkt en zacht. Een combinatie daarvan (zacht en zonnig) zagen we in februari en is het puntje net voor de 20C…De hoge opbrengsten in februari zijn de eerste 2 punten: koud, zonnig, maar al niet meer “putje winter”. Maar temperaturen net boven nul en zonnig hebben we te weinig (of eigenlijk niet) meegemaakt. Verderop in het seizoen gaat helder weer altijd gepaard met veel hogere temperaturen. In december hebben we wel een paar dagen nét boven nul gehad met veel zon, maar de hoek van de zon is dan zéér laag en het piekvermogen niet representatief door schaduwwerking op mijn huis.

Bovenstaande is karakteristiek voor mijn systeem en uitgedrukt in absolute waardes. Maar dit kan natuurlijk ook relatief: het maximale vermogen per geïnstalleerde wattpiek vermogen. Dit zal vermoedelijk dichterbij de waardes komen voor jouw installatie – mits ook op het zuiden gelegen…

In deze grafiek is het maximale vermogen per geïnstalleerde kilowattpiek aan pv/zonnepanelen geplot, afgezet tegen de temperatuur.

Telefonische leugens over de energierekening: “spreek ik met meneer X?”

Al enkele jaren word ik gebeld door diverse bedrijven met als doel mij telefonisch iets te verkopen. Slecht verhaal: ik koop zelden iets, en al helemaal niet telefonisch. Maar ik kan me wel vermaken met de gesprekken. Opvallend is dat “ze” altijd op zoek zijn naar iemand totaal anders. Maar ik heb dit telefoonnummer inmiddels 3 jaar…En ik woon niet in Zwolle en de wijk waar zij wonen is ook niet helemaal mijn ding. Smalle straatjes, kleine huisjes. Feitelijk het tegenovergestelde van mijn grote vrijstaande huis met riante tuin in het zuiden van het land.

Maar goed. Ik werd gebeld door de Nuts Adviesgroep. Een keurig gesprek overigens, dus daar gaat het niet om: ze waren op zoek naar meneer X. Mijn antwoord was dat als ze hem vinden, dat ze dan meteen zeggen dat ik hem ook zoek, want ik ben al die telefoontjes wel zat. Enfin. Of ze dan mijn energierekening even mochten doornemen. Gezien mijn Teams call nogal saai was (zoals meestal) heb ik alles met de telefonische meneer doorgenomen. Toch een leuke hobby, om de verbazing te horen dat je alles exact weet. Sorry maat, maar ja ik hou alles bij in excel sheets. Dus ik weet éxact hoeveel stroom & gas ik verbruik…

Het verhaal was dat vanwege allerlei nieuwe regels in 2021 veel mensen te weinig betaalden voor hun energie en mogelijk verrassingen stonden te wachten. En daar ging het mis. Zo werd gesteld dat de wijzigingen in energieopslag en dergelijke ongeveer 3 cent waren. De werkelijkheid? De energiebelasting op gas is met 0.76 cent gestegen. Op 700m3 gas per jaar is dit dus ongeveer 5 EUR op jaarbasis.

Vervolgens ging de vraag naar de elektriciteitsrekening. Of ik wist wat mijn verbruik is. Ja, natuurlijk weet ik dat! Ongeveer 12.000kwh per jaar, en ik produceer daarvan zeker 10.000kwh zelf. Productie is 70% tijdens dagtarief, 30% daltarief (weekend & feestdagen). Het overblijvende verbruik is 80% daltarief, 20% hoogtarief. Ongeveer. De energiebelasting op elektriciteit is gestegen met 0.27 cent: op een nettoverbruik van 2000kwh is dat nog een keer 5 EUR. Deze 2x 5 EUR is nog altijd een stuk minder dan de verhoogde “vermindering energiebelasting”. Deze is namelijk met 31 EUR verhoogd. Ergo: iemand met mijn “gebruiksprofiel” gaat er 21 EUR op vooruit.

Ondanks dat het gesprek dus keurig verliep, ben ik wel een beetje verdrietig dat er kennelijk genoeg mensen intrappen om het lonend te maken. Deze tarieven zijn hetzelfde bij iedere leverancier (iets wat ze ook duidelijk onderstreepten). Maar zij zijn er natuurlijk helemaal niet op uit om te voorkomen dat mijn voorschot te hoog is: ze willen gewoon dat je via hen overstapt. Mijn tarieven waren echter stukken lager dan wat ze uberhaupt konden bieden: ik heb een gunstig contract afgesloten en inclusief de “hogere lasten” in 2021 kost een kuub gas mij 0.77278 EUR, ongeveer. En dit contract loopt tot oktober 2022.

Aan het eind van het gesprek krijg je altijd de optie om in het belmenietregister te komen. Maar dat werkt in mijn geval niet: iemand geeft mijn nummer op sommige websites in en daarmee hebben zij toestemming gekregen om mij te bellen. Weliswaar van iemand anders, maar toch…

Ventilatie, zonwering en airco: wanneer gebruik je wat?

Opeens is het zomer. Na (gevoelsmatig zeker) de maandenlange regenperiode is het eindelijk droog geworden, en daarbij ook meteen warm. Huize Geldsnor staat op één van de warmste plekjes van Nederland, in het zuidoosten. We wonen in een klein dorpje nabij de Duitse grens. Letterlijk kan ik Duitsland zien liggen vanuit mijn kantoor (op zolder).

Maar goed, het is dus warm. En hoewel ik érg hou van hitte, kou, regen, sneeuw en storm, heb ik ons huis volledig voorzien van airconditioning. Die gebruiken we sporadisch, althans om te koelen. Er zijn immers meer manieren om je huis af te koelen. Zo is er zonwering, ventilatie en dus de airco. Wanneer gebruik je nu wat?

Comforttemperatuur (en vochtigheid)

De eerste parameter is feitelijk de comforttemperatuur. Wat vind jij prettig? Als je 28C prima te doen vind (als binnentemperatuur, inclusief om in te slapen), dan hoef je niet veel meer te doen dan een raampje open. Als je 22C wilt handhaven, dan is het al een stukje lastiger.

Wij vinden 25C in de zomer beneden acceptabel. Op de bovenverdieping is 22C acceptabel om in te slapen. Op kantoor koel ik tot 23C, maar mag het sporadisch warmer zijn.

Onderstaand is een schematische weergave van onze woning. Alle temperaturen zijn gemeten op 3 juni 2021, om 08:45. Op zolder was het 24.2C, op onze slaapkamer 22.5C, woonkamer 21.5C en de keuken 23.7C. De buitentemperatuur was 21.0C. Door de relatief hoge luchtvochtigheid voelt het al vrij snel klam aan.

Huize Geldsnor, de achtergevel. De blauwe vierkantjes zijn de airco-units en de temperaturen zijn geplot op de afbeelding. Nu is het nog koel en kunnen de tuindeuren open.
Achtergevel van Huize Geldsnor. De achtergevel is gericht op het westen. De buitentemperatuur was op dit moment 21.0C, bij een relatieve luchtvochtigheid van 70%.

Hoe komt warmte het huis in en wat kun je er tegen doen?

Warmte komt op verschillende manier naar binnen. Zo is er conductie, convectie en radiatie (straling).
Conductie wil zeggen dat er géén directe warmte-uitwisseling is: de muur wordt warm, en door het opwarmen van de muur gaat op een gegeven moment ook de binnenmuur warm worden: de warmte “slaat door” naar binnen. Dit kun je beperken door te isoleren: het werkt exact hetzelfde als bij kou. Door een barrierelaag van bijvoorbeeld steenwol of glaswol wordt de warmte veel minder goed doorgegeven en breek je de conductie.
Convectie is de warmteoverdracht door een “fluidum”. Dit is een gas of vloeistof. In het geval van het opwarmen van je huis gaat het om gassen: lucht. De koude lucht uit je huis stroomt weg (aan de onderkant) en wordt vervangen door warmere lucht van buiten. Tenzij de buitentemperatuur lager is: dan stroomt de warme lucht weg uit het huis en zuig je koelere lucht aan. Dit bereik je door te ventileren. Dit kan zowel gedwongen convectie zijn als vrije convectie: gedwongen met bijvoorbeeld een ventilator of mechanische afzuiging. Of vrij door ramen en deuren (tegen elkaar) open te zetten.
Straling/radiatie: de warmteoverdracht door straling. De meeste mensen denken dat dit beperkt is tot infrarood. Echter, dat is een misvatting. Ongeveer 44% van de energie in zonlicht bevindt zich in het zichtbare spectrum, 53% in IR en 3% in UV. Nu is de “grap” dat ieder object straalt in het infrarood-spectrum.
En hoe warmer het wordt, des te meer straling er vanaf komt. Denk aan warme radiatoren (70C), of een bepaalde oppervlakte van materiaal. Hoe warmer het wordt, des te sterker de straling: daarmee koelt het object ook weer af. De kleur doet er niet toe: infrarood wordt geabsorbeerd door het materiaal en niet door de kleur. Dat een zwart oppervlak warmer wordt komt omdat al het zichtbare licht wordt geabsorbeerd; niet omdat er meer IR wordt geabsorbeerd.
Dit object zal wel meer IR uitstralen. En daar komen we in moderne huizen met een uitdaging: ze zijn voorzien van HR++ glas. In de winter een groot voordeel, in de zomer een groot nadeel. HR++ glas reflecteert gedeeltelijk de IR-straling. En daar zit een deel van het probleem: dit geldt beide kanten op. De warmte die in je huis zit, gaat er daardoor ook niet zo makkelijk meer uit zo lang als dat het HR++ glas er voor zit. Straling beperk je door te voorkomen dat er licht naar binnen komt.

Radiatie: zonwering

Zoals gezegd hierboven voorkom je opwarming door straling door te voorkomen dat het binnenkomt. En dat kan op verschillende manieren. De meeste mensen denken meteen aan oplossingen als schaduwdoeken, rolluiken (zorgen wel voor hitte-doorslag) en andere “mechanische” zonwering. Dit werkt, maar is natuurlijk wat vatbaar voor weersinvloeden. Er zijn ook passieve methodes mogelijk: bomen of bij het ontwerp van de woning hier al rekening mee houden. Je ziet hier een voorbeeld van de zonnehoek op de 21e van iedere maand voor mijn locatie (bij benadering), op het hoogtepunt van de dag:

Zonwering, airco of het raam open? Dit hangt mede af van de "overstek" van het dak ten opzichte van de ramen en de hoek van de zon. Hier een plaatje met de overstek van Huize Geldsnor en de hoek van de zon.
Instraling van de zon op de 21e van een maand, hoogtepunt van de dag

Als de overstek groter is, dan voorkom je tijdens de zomer dat er (teveel) direct zonlicht op de ramen valt. In de winter geniet je nog altijd van de zon die wel naar binnen valt, omdat de hoek kleiner is. Feitelijk is een zonwering van doek niets anders dan een grotere overstek.

Het belangrijkste aan zonwering is dat deze extern moet zijn. Het dichtdoen van gordijnen heeft geen enkele zin voor de warmteoverdracht. De warmte is immers al binnen in het huis en zal zich daar verspreiden: in dit geval middels convectie. De lucht rondom de gordijnen warmt op en verspreidt zich. Het dichtdoen van gordijnen voorkomt wél dat je wordt blootgesteld aan de directe straling (“direct heat exposure”) en draagt dus wel bij aan het gevoel van comfort.

Conductie: beperking van de warmte-doorslag

Conductie is eigenlijk op dezelfde manier op te lossen als het voorkomen van straling. Behalve dat je geen mechanische zonwering voor je huis zult plaatsen. Maar een muur die in de schaduw ligt zal geen warmte opnemen, of toch in ieder geval veel minder. Een muur in de schaduw wordt zo warm als zijn omgeving: bij 30C dus 30C. In de volle zon kan deze wel 60C warm worden. Een boom op een strategische plaats kan dus voor aardig wat verkoeling zorgen, simpelweg omdat de muur niet zo heet wordt. Maar ik geef toe: dit vereist nogal wat planning…Een goede methode is ook klimop te gebruiken, maar daar moet je van houden. Op mijn huis komt geen klimop (of welke andere klimplant dan ook…).

Convectie: ventileren

Ah, nu komen we ergens: ventileren. Algemeen kun je stellen: als de buitentemperatuur lager is dan de binnentemperatuur is het nuttig en zinvol om de ramen open te zetten. Immers, als de buitentemperatuur hoger is, zal het niet afkoelen in huis. Dat is dan ook het moment waarop je het raam dicht moet doen. Als het een raam is welke gelegen is op de zon, dan is het nuttig om eerder het raam dicht te doen. De muur rondom het raam zal namelijk aanzienlijk warmer zijn dan de buitenlucht en op die manier krijg je de warmte alsnog eerder in huis.

Zo gaan we aardig richting nachtventilatie. Veel moderne ventilatie-installaties zijn voorzien van een nachtventilatie stand. Niet allemaal, helaas. Het systeem weet dat het buiten kouder is dan binnen, en zal op dat moment meer (relatief) koele lucht van buiten aanzuigen en de warme lucht afvoeren. Als je niet zo’n installatie hebt, zoals ik, dan moet je het doen met het openen van ramen en/of het handmatig aanzetten van de ventilatie (afzuigkap & badkamer). Eventueel met ondersteuning van een ventilator.

Als ventileren niet meer helpt: airco

Airconditioning werkt als een omgekeerde warmtepomp. Er wordt warmte (en vocht, indien gewenst) onttrokken aan de lucht en deze wordt gekoeld in de warmte-wisselaar buiten. Dit werkt dankzij het uitzetten en comprimeren van gassen. Des te groter het temperatuurverschil, des te effectiever het proces is. Een woning die reeds 30C warm is proberen te koelen met een buitentemperatuur van 35C is uiteraard mogelijk, maar minder efficiënt. Het zal wellicht net zo snel gaan, maar veel meer vermogen kosten. Dit komt door 2 redenen: ten eerste is de warmteuitwisseling minder efficiënt. In de buitenunit moet het gas namelijk weer gecomprimeerd worden, zodat het als vloeistof in de binnenunit terecht komt. Hier neemt het warmte op en wordt daarbij weer een gas. Dit pomp je naar buiten, en daar begint de cyclus opnieuw. Als je het omdraait heb je verwarming. Maar je snapt dat een lagere buitentemperatuur gunstiger is voor de efficiëntie van je airco.

Het meest effectief is dus voorkomen dat het huis opwarmt en te zorgen dat je vanaf het moment dat de gewenste binnentemperatuur gelijk of hoger is dan de buitentemperatuur je de airco aan zet. Dit is efficiënter dan wachten tot in de avond om bijvoorbeeld de slaapkamer te koelen. Zo blijft de slaapkamer koel, en ook de muren, vloeren en plafonds. Door te voorkomen dat dit opwarmt kun je ook in de avond de airco uitzetten.
Maar stel je voor dat je dit niet doet. Je zet de airco in de avond aan: het is 30C op de slaapkamer en je wilt terugkoelen naar 22C. Dit bereik je, afhankelijk van je vermogen en grootte van de slaapkamer, wellicht in een uurtje. Misschien al wel eerder. Je hebt een groot vermogen gebruikt (want aan het begin van de avond is het warmste moment van de dag), en héél koude lucht moeten blazen om uberhaupt te kunnen koelen. Dit is oncomfortabel om in te slapen en maakt misschien nog wat geluid ook. Je zet de airco uit…En binnen een mum van tijd is de kamer weer aan het opwarmen richting de 30C. Ondanks dat de buitentemperatuur op dit moment lager is: de muren, vloeren en plafonds zitten vol met de warmte en hebben een grote massa. Deze zijn in dat uurtje NIET noemenswaardig afgekoeld. Ik kan het uitrekenen, maar ik neem aan dat de logica te volgen is: 1 kuub lucht weegt ongeveer 1.3kg. Mijn slaapkamer is 24m2 groot en 2.5 meter hoog en heeft als gevolg een inhoud van 60m3: 78kg. De vloer is van beton, met een dekvloer. 10cm dik, in totaal. Op een oppervlakte van 24m2 is dat 2.4 kuub beton, met een soortelijk gewicht van 2.3 ton per kuub: 5552kg. De muren hoef ik niet eens mee te rekenen, maar doe ik toch. Er staat 22 meter muur, van 2,5 meter hoog en 10cm dik. Dat is nog een keertje 5,5 kuub aan zware materialen (al is 1 muurtje slechts een stapel Ytong blokken).
Je snapt dat de 78kg lucht niet in verhouding staat tot de 10.000kg overige materialen in de slaapkamer. Die 10.000kg heeft een hoop warmte opgenomen en geeft die af aan zijn omgeving.

Je moet dus voorkomen dat het warm wordt in huis, en niet het symptoom gaan bestrijden. Dus: hou het zonlicht buiten, zorg voor goede isolatie en ventileer in de nacht en ochtend. Ook hiervoor geldt dat je lang moet ventileren, want de materialen van je huis geven heel veel warmte af (ons hele huis weegt > 100.000kg, alleen de vloer van de woonkamer al 23 ton). Deze thermische massa werkt natuurlijk ook in je voordeel: het duurt bij een zwaar huis ook een stuk langer voordat het opwarmt (in de zomer) of afkoelt (winter).

Welke airco is dan goed?

Het best werkt een split-unit airco. Deze heeft geen luchtafvoer, maar werkt met compressie. Losse airco’s, die met zo’n slang, ook wel een “mobiele airco” genoemd, hebben wel een luchtafvoer en pompen die lucht naar buiten via veelal ongeïsoleerde luchtkanalen. Daarmee komt een deel van de warmte weer terug naar binnen. Ook worden die slangen vaak plompverloren door een raam gehangen, wat het hele effect teniet doet. En als laatste: door het afzuigen van die lucht, zuig je ook warme lucht naar binnen. Het heeft daarmee een zeer klein netto effect.

Een split-unit airco is duurder, maar ook veel effectiever en efficiënter, met een veel hoger vermogen. Dit wordt gemeten in BTU’s (British Thermal Units). Een beetje losse airco heeft een vermogen van 9.000BTU. Mijn split-units hebben bij elkaar meer dan 30.000BTU vermogen. Wat kost dat dan? In mijn geval kostte het 4200 EUR, inclusief installatie, leidingwerk, buitenunits etc. Ongeveer het dubbele van mobiele airco’s, maar wel met een stuk grotere efficiëntie en comfort (meer functies).

Fabel debunked: vochtige lucht verwarmen kost NIET meer energie dan droge lucht verwarmen

Overal kom je het tegen, op diverse websites: ventileer je woning goed! Want vochtige lucht verwarmen kost veel meer energie dan droge lucht verwarmen. En dus moet je goed ventileren. Het lijkt wel een echokamer op het internet. Iedereen kletst elkaar na, zonder dat er iemand een goede BINAS op na heeft geslagen of het wel waar is. Voor hen die niet weten wat een binas is: dat was het boekje met formules voor biologie, natuurkunde en scheikunde die je vroeger op de middelbare school gebruikte. Nu misschien nog wel, maar ik zit daar niet meer zo in.

Even een paar feitjes: een m3 lucht van 20 graden met een luchtvochtigheid van 90% bevat 15 gram water. Dezelfde kuub bij 60% luchtvochtigheid nog 10 gram. Ik zal je het rekenwerk besparen: het kost 0.7% méér energie om die vochtige lucht te verwarmen. Dat is tamelijk verwaarloosbaar.

Die 90% is de aanname van vochtige binnenlucht, en de 60% de aanname van droge geventileerde lucht. Helaas is niet op alle dagen de luchtvochtigheid buiten rond de 60%. Actueel is deze buiten 99% (en binnen 59%). Maar, luchtvochtigheid is relatief. Als de temperatuur lager wordt, dan stijgt de luchtvochtigheid tot het moment dat er condens gevormd wordt. Zo onstaat ook mist. Andersom geldt ook: de luchtvochtigheid buiten van 99% geldt op dit moment bij de actuele temperatuur van 10.1C in mijn tuin. Als ik deze lucht naar binnenhaal stijgt de temperatuur van die lucht en daarmee daalt de luchtvochtigheid. Binnen is het hier nu 21.2C (op mijn kantoor) en is de luchtvochtigheid dus 59%.

Zo krijg je in de winter ook zeer lage luchtvochtigheden in huis: buiten is de luchtvochtigheid misschien nog hoog bij een lage temperatuur, maar vervolgens gaan we het verwarmen. En daarmee droogt de lucht uit. Maar goed, daar gaat het niet om.

Gevoelstemperatuur

Het gaat niet alleen om de absolute temperatuur. Maar ook om de gevoelstemperatuur. En ook die wordt in grote mate bepaald door de luchtvochtigheid. Je kent het verschijnsel wellicht: in het voorjaar is het een graad of 20 en heerlijk weer. Maar zodra je de schaduw instapt voelt het heel koud aan. Dat komt omdat de luchtvochtigheid laag is. Bij een lage luchtvochtigheid kan je lichaam zijn warmte heel snel kwijt (zonder te gaan zweten) en daardoor voelt het koud aan. Omgekeerd geldt dit ook. Een vochtige lucht kan heel warm aanvoelen. Een temperatuur van 27 graden bij een luchtvochtigheid van 90% kent een gevoelstemperatuur van 30C. Bij 40% is dit 27C.

Evenzo kunnen we dit toepassen in de binnentemperatuur. Ik zal je de formule besparen, maar neem maar aan dat de gevoelstemperatuur (heat-index) bij 20C en 40% relatieve luchtvochtigheid ongeveer 19 graden is. Wat gebeurt er nu als we de lucht vóchtiger maken? De gevoelstemperatuur loopt op tot 21C bij 100% luchtvochtigheid.

Ergo: bij een hogere luchtvochtigheid mag de absolute luchttemperatuur láger zijn om dezelfde gevoelstemperatuur te bereiken. Hoewel het dus 0.7% meer energie kost om deze lucht te verwarmen, hoef je deze minder ver op te warmen om dezelfde gevoelstemperatuur te bereiken. Er is dus geen sprake van lagere stookkosten door ventilatie.

Waar komt het dan vandaan?

Ik vraag me dan ook af waar het vandaan komt. Het is natuurkundig gezien namelijk gewoon onzin. “Fake-news”. Geleuter in de ruimte. Echokamer-politiek, geschreven door mensen die niet aan fact-checken doen. En je komt het overal tegen.
Echter: een hoge luchtvochtigheid is wel ongezond. Althans, het duidt op een weinig geventileerde omgeving en dat is op zichzelf ongezond omdat er geen lucht ververst wordt. Bacteriën en virussen waren vrij in het rond en bouwen zich op. Vocht trekt in de muren, condenseert tegen de ramen en het houtwerk begint te rotten. Ook zijn schimmels dól op hoge luchtvochtigheid.

Dus: ventileren? Doen, voor je gezondheid. Maar het levert je geen lagere energierekening op.

(overigens: wellicht kun je nu ook voorstellen waar de “koude airco” vandaan komt. Airco’s koelen de lucht, maar onttrekken óók vocht aan de lucht. Het wordt dus dubbel kouder, want de gevoelstemperatuur daalt veel sneller dan de werkelijke temperatuur.)

Met de hand afwassen of de vaatwasser: wat is goedkoper (& zuiniger)?

Speciaal voor de mensheid en mezelf heb ik een onderzoekje gedaan. Gewoon omdat het kan en omdat ik nieuwsgierig was. Wat is energiezuiniger? Met de hand afwassen, of met de vaatwasser? Ik heb een vergelijkbare afwas gedaan op beide methodes en dankzij mijn absurd nauwkeurige uitleescapaciteit en cijfernerderigheid kan ik het vrij zeker bepalen!

De vaatwasser in dit onderzoek is een Bosch Serie6 SilencePlus, op het programma “Eco”. De vergelijking wordt aangegaan met de handwas. De CV-ketel die zorgt voor het warmwater is een Remeha Calenta 40C. De afstand tussen de ketel en het tappunt is 5,5 meter.

De vergelijking wordt gemaakt op 2 punten: totaal energieverbruik in kwh en in euro’s. Het totale energieverbruik is een rekensom: het betreft de hoeveelheid gas, vermenigvuldigt met de energieinhoud van een kuub gas. 1 kuub gas levert bij verbranding 9,8kwh aan warmte op.

De Vaatwasser

Zoals gezegd betreft het hier een Bosch Serie6 SilencePlus. Wij wassen de vaat altijd met het Eco-programma en krijgen daar eigenlijk alles mee schoon. Pannen doen we vaak met de hand, omdat ze lomp en groot zijn en dus niet zo goed passen. Maar ook praktisch: anders is de vaatwasser behoorlijk snel vol na het koken en dan moeten we de vaat laten staan tot de rest klaar is. En ik hou van een opgeruimde keuken.

Het gemeten verbruik over de wascyclus is 0,98kwh. De hoeveelheid verbruikt water is bij benadering 11 liter.
De kosten bedragen daarmee ongeveer 22 cent (0.226 EUR per kwh, dagtarief) voor de stroom en het water kost ongeveer een cent. Vergeef me de onnauwkeurigheid. In CO2 gemeten is 0,98 kwh ongeveer 0,4kg CO2.

Uiteraard is de hoeveelheid energie die je apparaat sterk afhankelijk van het apparaat en welk wasprogramma je kiest. Een hogere temperatuur leidt tot een hoger verbruik, ook al is de cyclus korter.

De Handwas

De hoeveelheid energie die je verbruikt met afwassen met de hand is vooral afhankelijk van hoeveel warm water je verbruikt (uiteraard) en hoe groot de afstand is tussen de CV-ketel en je tappunt. Immers, bij een afstand van 20 meter hebben we een verlies van warm water van ongeveer 5 liter.

Ik heb heel wat water verbruikt, maar helaas ging er ook iemand naar de WC tijdens de test…De hoeveelheid water heb ik dus NIET betrouwbaar kunnen aflezen. Maar, de hoeveelheid gas was 0,12m3.
0,12m3 gas levert 1,18 kwh verbruik op. In CO2 gemeten

Gas heeft echter een heel andere kostenpost dan elektriciteit: een m3 gas kost mij 0,778 EUR. De kosten bedragen derhalve 0,09 EUR. De CO2 uitstoot is 227 gram.

Conclusie: met de hand afwassen is goedkoper en zuiniger

Het afwassen met de hand is goedkoper dan met de vaatwasser. Het scheelt ongeveer 13 cent per keer, bijna 50 EUR per jaar. Dit met de kanttekening dat de afstand tussen mijn ketel en keuken zeer klein is: de ketel hangt in de bijkeuken naast de keuken. Als de ketel op zolder had gehangen zou er ongeveer 0,1m3 gas bij gekomen zijn: een quasi-verdubbeling.

Het was voor mij een verrassende uitkomst – ik had verwacht dat de vaatwasser met vlag en wimpel zou winnen. Maar dit is dus niet het geval. Evengoed gaan wij voor 5 tientjes per jaar niet met de hand afwassen…

Noot: ik reken met de hoge prijs van de dagstroom. Met de nachtstroom scheelt het 1 cent. Echter, de Geldsnor heeft een grote hoeveelheid zonnestroom. Mijn eigen kosten zijn feitelijk slechts 0.11 EUR per kwh, dus voor ons is de vaatwasser tóch voordeliger.

Lezersvraag: Lekkercryptisch, bitcoinenergieverbuik & klimaatramp

Zoals bekend ben ik geen voorstander van Bitcoin. Iets zonder intrinsieke waarde, wat geen rendement oplevert (anders dan koersvolatiliteit), wat niet om te smelten is tot juwelen of te gebruiken is als grondstof (zoals goud), wat je niet kunt eten of naar kunt kijken (een tulpenbol kun je nog in de grond vrotten), wat niet fungeert als betaalmiddel (vanwege de complexiteit) en waarvan de dagwaarde bepaald kan worden door 1 of 2 Twitteraars kan ik niet serieus nemen als “belegging”, hooguit als speculatie.

Het is ook geen vervanging van geld: iets wat zo volatiel is (koersstijgingen en dalingen van procenten tot tientallen procenten per dag) werkt niet. Als jij vandaag denkt dat het morgen stijgt, betaal je er niet mee. En als ik verwacht dat de waarde morgen daalt, dan accepteer ik het niet als betaling. Dit nog los van de beperkte hoeveelheid Bitcoins die er zijn en de valse aanname van mensen dat schaarste zorgt voor waardevastheid…Diegene die dat bedacht heeft moet eens goed kijken naar de waardeontwikkeling van huizen als gevolg van schaarste…
Ook de belofte als “store of value” en “veilig voor rampen” is natuurlijke baarlijke nonsens: als Westerse banken en overheden grote betrouwbaarheidsproblemen zouden hebben, dan is het geld misschien niet je grootste zorg. En iets wat op dag 1 is toegestaan en op dag 2 verboden kan zijn, is misschien niet zo’n goede Store of Value, los van de volatiliteit. En een store of value voor tijdens rampen? Ten eerste kun je er niet mee betalen (dus moet je toch omwisselen naar het zo, door Cryptofans gehaatte, “fiatgeld”). Ten tweede moet je maar hópen dat die ramp die plaats kan vinden geen betrekking heeft op internet of elektriciteit en dat je de telefoon & computer niet kwijtraakt.

Doorgaans krijgen Bitcoin-criticasters het verwijt dat “we het niet begrijpen”, maar wordt het ook zelden uitgelegd wát we precies niet begrijpen. Het is een beetje als de waterstofdiscussie, waar de waterstofmaffia niet uitlegt hóe ze groene stroom gaan maken om de groene waterstof mee te maken en hoe het verdringingsprincipe er voor zorgt dat de CO2-uitstoot sterk stijgt. Maar dat is een ander verhaal. Zelf begrijp ik het monetaire systeem denk ik vrij redelijk. Ik draai al een poosje mee in de bedrijfswereld en ben veel betrokken geweest bij “funding” vraagstukken in startups en heb ook een opleiding in die richting gevolgd aan een gerenommeerde universiteit. Gehele onwetendheid kan mij niet verweten worden.

Maar goed, dit stuk gaat niet over waarom Bitcoins (en andere cryptovaluta) onzinnig zijn. Mijn standpunt daarin lijkt me duidelijk en is vooral een herhaling van mezelf. Nee, gister kreeg ik een vraag van Diederik op mijn blogpost over “het einde van bitcoin?” Namelijk: wat vind ik van het artikel van Lekkercryptisch over het energieverbruik van bitcoin en het klimaat. Ben je er klaar voor?

Bitcoin: energie en klimaat

Ten eerste is klimaatverandering en dat de mens dit beïnvloedt een vaststaand feit. Wetenschapsontkenners kan ik niets mee, dus daar doe ik niets mee. Vooruit, klein dingetje dan: de temperatuur wordt al eeuwen nauwkeurig gemonitord en doormiddel van analyse en statistiek kun je bepalen hoe het er in het verleden uit zag. Ook kun je uit luchtbellen uit een ijsmassa bepalen hoe oud die lucht is en hoeveel CO2 het bevatte. En op basis van de exacte CO2-analyse kun je bepalen of dit afkomstig is van verbranding van fossiele brandstoffen of een natuurlijke oorzaak heeft. Hoe snel alles gaat is niet helemaal voorspelbaar maar voorlopig wijst alles er op dat we op de snelst wijzigende scenario’s zitten en dat het helemaal niet meevalt.

Onwetenden zullen stellen “ze kunnen het weer nog geen uur vooruit goed voorspellen, dus voorspellingen over jaren zijn onzin”. Natuurlijk…De beurskoers is ook moeilijk te voorspellen een uur vooruit, maar of de economie groeit of krimpt is al een stuk eenvoudiger. Juist omdat de kleine details er minder toe doen. Het maakt voor klimaatverandering namelijk niet uit of het in Amsterdam 20 of 21 graden is, of dat dit de waarde is voor Berlijn. Voor de weersverwachting wel. Overigens ontkent Lekkercryptisch dit probleem ook zéér zeker niet.

Goed, nu we dit uit de weg hebben geruimd gaan we in op het artikel/blogpost van Lekkercryptisch. Schuin & dikgedrukt komen de quotes van Lekkercryptisch, daaronder in gewone tekst mijn antwoord.

Miners hebben een sterke stimulans om de goedkoopste energie te zoeken. Dat is in toenemende mate energie die nu op geen enkele andere manier gebruikt kan worden. Denk aan afgefakkeld gas en waterkrachtoverschotten.

Ja, miners hebben een sterke stimulans om de goedkoopste energie te zoeken. Maar dat is niet het hele verhaal. De stimulans is de goedkoopste “total cost of ownership”. Het is dus niet alleen de elektriciteitsprijs, maar ook de prijs voor grond en infrastructuur. De prijs die men betaalt is niet alleen afhankelijk van welke middelen er ter beschikking staan, maar ook overheidsbeleid. Zo betalen in Nederland grootverbruikers aanzienlijk minder dan kleine verbruikers.
Maar nog interessanter: “het gebruik van waterkrachtoverschotten”. Diegene die dit geschreven heeft, heeft geen idee hoe een waterkrachtcentrale werkt. Als er geen vraag is naar elektriciteit, dan staan de schuiven en dus de turbines van een waterkrachtcentrale stil. Er is nooit een overschot aan waterkrachtutilisatie, hooguit aan capaciteit. Gezien waterkracht geen marginale kosten heeft (het duurste aan een stuwdam is de bouw, en niet het gebruik want de “brandstof”, het water, is gratis). Een waterkrachtcentrale is ook nog eens zeer goed te regelen. In principe zal in een stroomnetwerk de waterkracht altijd gebruikt worden. Wat er éxtra nodig is komt van een andere bron.

Miners werken steeds vaker samen met leveranciers van hernieuwbare energie om nieuwe duurzame projecten rendabel te maken en om schommelingen in vraag en aanbod op te vangen en zo het systeem te stabiliseren. Ze kunnen dan als potentieel winstgevende buffer dienen voor het elektriciteitsnet, als onderdeel van het business model van energieproducenten of -beheerders, omdat ze ogenblikkelijk aan en uitgezet worden.

Daar zou ik graag een bronvermelding bij zien. Want in principe klopt het: stroom verbruiken die anders door “curtailment” niet opgewekt zou worden, is geen verlies maar een ondersteuning van het verdienmodel voor die duurzame bronnen. Maar in de praktijk gebeurt dit helemaal niet: de meeste miners zitten in China en daar worden niet zoveel afspraken gemaakt met duurzame aanbieders. Het zal allicht vaker gebeuren dan eerder, want toen gebeurde het helemaal niet.

De essentie van het vraagstuk is of je bitcoin als censuurbestendig, neutraal, wereldwijd monetair netwerk waardevol vindt. Als je vindt van niet, dan is voor jou elke joule besteed aan bitcoin er eentje te veel. Maar wie bepaalt dan wat wel of geen verspilling is? Bitcoin, kerstverlichting, aquariums of Netflix kijken?

Touché, en het beste stuk uit het hele artikel. Maar het is natuurlijk niet neutraal (want een aantal “whale-accounts” heeft de meerderheid van de Bitcoins in handen), niet censuurbestedig (als mensen dit écht geloofden, waarom zou de koers van Bitcoin deze week zo sterk gereageerd hebben op een Chinees verbod op ondersteuning van financiële markten?). En monetair netwerk? Je moet het nog altijd inwisselen tegen echt geld om er mee te kunnen betalen in praktische zin.

Bitcoin is geboren in een wereld waarin zich al decennialang een klimaatramp aan het voltrekken was. Dát is het probleem, en dat wordt niet veroorzaakt, noch opgelost door (het uitschakelen van) bitcoin. Er is ruim voldoende stroom voor bitcoin om te gebruiken en zijn broeikasgasuitstoot is op wereldschaal beperkt; slechts 0,05 procent van het geheel.

Fair point. Het is niet de veroorzaker. Maar ook geen oplossing. Als je ziet welke middelen we in moeten zetten om die 0.05 procent te compenseren, dan hebben we het al over grote investeringen. Wereldwijd gebruiken we een ~160.000TWh energie per jaar (en dat maakt Bitcoin geen 0.05%, maar 0.075%). En recentelijk is de schatting geen 80-129TWh per jaar meer, maar reeds 129TWh, 7,5% hoger dan het eind van de bandbreedte genoemd door Lekkercryptisch.

De kern is daarom dat we voor alle energieverbruik over moeten stappen op duurzame, hernieuwbare energie. En er zijn sterke aanwijzingen dat bitcoin daarbij op verschillende manieren zou kunnen bijdragen en de transitie kan versnellen.

Ik kan niets anders dan het eerste stuk onderstrepen. Hoe Bitcoin daar aan kan bijdragen is mij een raadsel (niet helemaal, ik heb wel een idee: door het hogere energieverbruik is het verdienmodel van een energieleverancier anders, mede vanwege de mogelijkheid om ad hoc grote hoeveelheden stroom op te nemen of juist tijdelijk te stoppen met gebruik.)

  • Het is makkelijk te vervoeren.
  • Het is makkelijk op echtheid te controleren en niet te vervalsen.
  • Het is deelbaar in kleine stukjes.
  • Het verrot of verbrandt niet.
  • Het is schaars, overheid kan niet bijdrukken.
  • Het is oncensureerbaar, niemand is de baas.

Aj, val ik toch in mijn valkuil. Punt 1 & 2 zijn zondermeer waar. Deel 3: het is deelbaar in kleine stukjes, lijkt ook zo te zijn. 21 miljoen Bitcoins (het maximum) zijn ieder onder te verdelen in 100 miljoen stukjes. Dat lijken héle grote aantallen maar vertaalt zich naar maximaal 0,002625 bitcoin per persoon op aarde. 262.500 Satoshi’s dus. Dit brengt ook meteen een probleem met zich mee: schaarste heeft nog nooit in de historie van de wereld geleid tot waardevastheid en stabiliteit. Schaarste leidt tot oplopende prijzen.
Oncensureerbaar? Het kan verboden worden. Niemand de baas? Een aantal grote accounts houden de meerderheid en een Tweetje van Musk leidt tot grote volatiliteit. Dit kun je wijten aan een onvolwassen systeem, maar het bestaat al >10 jaar. Wanneer is het dan wél mainstream en volwassen?

Dat het zoeken naar bitcoins energie kost, zorgt er ook voor dat een grote of rijke partij niet zomaar de macht over het geldsysteem kan grijpen. Niet alleen zal het lastig zijn om voldoende elektriciteit in te kopen, ook het feit dat de zoektocht moeilijker wordt naarmate er meer computers meedoen werkt hem tegen.

Dit is een bekend fenomeen: if you can’t fix it, feature it! Het energieverbruik is dermate hoog dat het lastig is om voldoende in te kopen voor grote miners. Oké. Hoe zit het dan met het stabiliseren van het grid? Daar heb je MW’s vermogen voor nodig, honderden MW’s op zijn minst. En die zouden alleen draaien op het moment dat er een overschot is, maar het is lastig om anders de energie te kopen?

Een gevolg van dit lokale karakter van elektriciteitsproductie én de vraag ernaar, is dat het verbruik van de één niet ten koste gaat van het verbruik van de ander. Het is niet zo dat iemand in China beroofd wordt van elektriciteit, omdat het in IJsland of Nederland in bitcoin wordt gestoken en andersom.

Dat klopt. Tot op zekere hoogte. Dit voorbeeld klopt. Maar energie in Nederland gaat wel degelijk de grens over. En er bestaat ook zoiets als het uitschakelen van centrales. En de fossiele centrales zijn vanwege de hoge marginale kosten de eerste die uit gaan. Het Europese netwerk is vrijwel volledig met elkaar verbonden. IJsland als eiland niet. China als land wel, met UHVDC-kabels door het hele land om stroom vanuit de Himalaya en grote dammen naar het oosten te transporteren. En als er geen vraag is, dan gaan de schuiven van een dam dicht.

Een tweede gevolg is dat wereldwijd de prijs per kilowattuur sterk verschilt. In Nederland betaal je nu gemiddeld zo’n 22 eurocent, terwijl je in IJsland naar schatting slechts 2 cent betaalt voor dezelfde hoeveelheid stroom. Dat is een kwestie van vraag en aanbod. De vraag ligt in Nederland relatief hoog en in IJsland kampt men met overschotten.

Onwetendheid. Een consument betaalt in Nederland 22 eurocent in het piektarief. Een zakelijke grootverbruiker ongeveer 5. IJsland wordt vaker als voorbeeld genoemd, omdat de stroom hier hernieuwbaar is. Bitcoin-mining vindt er echter nauwelijks plaats. 65% wordt gemined in China. De nummer 2, de VS, levert 7%.

Zo’n overschot zie je bijvoorbeeld ook in Sichuan, een provincie in het midden van China. In die provincie zijn de laatste jaren zoveel waterkrachtcentrales gebouwd, dat er twee keer méér elektriciteit geproduceerd wordt dan het lokale stroomnet aankan. Wie daarvan graag gebruikmaken? Juist, bitcoinminers. Een win-winsituatie. De stroomproducent kan zijn elektriciteit kwijt en de miner kan zijn belangrijkste kostenpost omlaag krijgen, want als er meer elektriciteit beschikbaar is dan dat er vraag naar is, daalt de prijs.

Geïnstalleerde capaciteit mag niet verward worden met productie. Er kán 2x zoveel geproduceerd worden. Maar net als elders in de wereld geldt in China de wet van vraag en aanbod. Als er heel veel aanbod is, gaan de prijzen voor stroom naar beneden en wordt de productie minder lucratief. En net als in Nederland en Duitsland en andere landen kan de stroomprijs negatief worden: je betaalt om te leveren. Dus gaan de schuiven dicht. Het is bedrijfskundig een slechte investering geweest om deze dammen te bouwen. Maar het dan maar gebruiken voor bitcoin is niet direct een oplossing daarvoor. Beter kun je het transporteren naar andere gebieden en kolencentrales sluiten. Die “incentive” ontbreekt echter als je het lokaal gebruikt.

Een cruciaal verschil met andere industrieën is dat bitcoinminers relatief mobiel zijn. Hun apparatuur is goed te verplaatsen en het enige dat ze nodig hebben om te functioneren is internet, huisvesting en stroom.

Een Chinese bitcoinminer is niet dermate mobiel dat hij opeens naar IJsland kan verkassen. Exporttarieven, importtarieven, “opportunity cost” van de tijd om het te verschepen, vergunningen en dure huisvesting maken het theoretische plaatje toch anders.

Conclusie

Mijn conclusie is dat er een hoop geschreven wordt over theoretische mogelijkheden waarom het allemaal mee zou kunnen vallen en een vergelijking om het percentage energieverbruik op wereldschaal zo klein mogelijk te maken.
Het een kan echter niet zonder het ander: je kunt niet spreken van een substantiële impact op een energienetwerk als het relatief zo weinig verbruikt. Het is óf een grootverbruiker, of geen stabilisator van een netwerk. Ook kan het als “kleine speler” niet bijdragen aan een werkelijk verdienmodel voor groene energie. Theoretisch en zeer lokaal natuurlijk wel.

Het staat en valt, zoals de auteur van het artikel ook stelt, met de subjectiviteit of je het een zinvolle bezigheid vindt. Ik vind Bitcoins zinloos, en dus ieder energieverbruik er aan ook. Maar het staat mensen vrij om daar een andere mening op na te houden. En daarmee het verbruik te legitimeren. En óf ik krijg gelijk en het verdwijnt een keer (en daarmee ook het energieverbruik) of ik krijg geen gelijk en het wordt dermate groot dat het wel kan stabiliseren. Een win-win situatie in de dop dus.

Besparen op warm water: elektrische boiler, warmtepomp-boiler of gewoon CV?

Een poosje geleden stapte ik onder de douche. Daar is op zich niets bijzonders aan: dat doe ik vrijwel iedere dag. Maar het viel me op dat ik lang moest wachten op warm water. Niet langer dan anders, maar desalniettemin best wel lang. Iets meer dan 30 seconden bleek het te zijn. Na wat onderzoek blijkt dat deze 30 seconden wel iets kan fluctueren, maar dat dit altijd dezelfde waterhoeveelheid betekent. Daar zit uiteraard een grote logica in: als het water sneller stroomt (de kraan verder open), dan is het warme water er sneller. Maar er stond een even grote hoeveelheid water stil in de leiding. Onze CV-ketel hangt bij benadering 20 meter van de badkamer af. Een flinke afstand!

Water & energieverspilling

De hoeveelheid water blijkt 5 liter te zijn. Dat is al best een behoorlijke hoeveelheid. Maar bedenk ook dat dit 3x per dag gebeurt: rond half zeven gaan de kinderen douchen, rond 21 uur meestal Lieftallige Echtgenote en ik volg een uurtje of 2 later. Soms douchen we wel kort achter elkaar, maar dat is op 1 hand te tellen.

We verspillen 15 liter water per dag aan “wachten op warm water”. Dat is 5.475 liter per jaar (en 4% van ons totale waterverbruik).
Het betekent ook dat vanaf het moment dat we de kraan uitzetten, er nog 5 liter warm water in de leiding staat. En dat water is verwarmd, in ons geval nog met gas. Een snelle rekensom (niet echt een rekensom, ik kan het gewoon per liter uitlezen op de zgn. P1-poort van de slimme meter) leert dat het in de lente (het is tenslotte mei) 33 liter gas kost om deze 5 liter op te warmen. 33 liter per keer, en dat dus 3x per dag. 99 liter per dag. 36 kuub per jaar. 4.7% van ons gasverbruik.

In kosten valt bovenstaande reuze mee: het water kost ongeveer 70 cent per kuub (0.6963). En hier komt nog belasting op leidingwater bij (0.3480). Netto dus 1,04 EUR per kuub. Hier moet nog de btw (9%) bijgeteld worden. Een kuub water kost op deze manier 1,14 EUR per kuub. En 5.5 kuub kost dus 6,27 EUR.

Het gas is iets duurder: een kuubje gas kost 0,77 EUR. Met 36 m3 per jaar kom je op 27,72 EUR per jaar. In totaal spoelen we dus 34 eur per jaar letterlijk zo maar het riool in.

Oplossingen voor deze verspilling

Een andere methode om water te besparen is niet direct een oplossing: het is namelijk het water wat in de leiding staat en verwarmd moet worden wat de verspilling veroorzaakt. Waar de echte oplossing zit? Het korter maken van de leidingen. Ik denk er over om de waterleiding af te koppelen van de CV-installatie en het tapwater voor de badkamer te verwarmen met een boiler. Die kan ik vrijwel direct bovenop de badkamer leggen, waardoor ik slechts 2 meter leiding overhoud. Dan hebben we het nog steeds over 500 liter verlies, maar een elektrische boiler levert exact 0m3 gasverbruik op.

Maar er is nog een oplossing: een warmtepompboiler. Niet te verwarren met een warmtepomp om het huis warm te stoken, maar het principe is hetzelfde. Dit is aanzienlijk zuiniger dan een elektrische boiler.

Om te bekijken of dit ergens hout snijdt moet ik echter mijn totale (warm)waterverbruik in kaart brengen en het energieverbruik wat hieraan ten grondslag ligt.

Waterverbruik & energie

Ons jaarlijkse waterverbruik ligt op 140 m3. Een aardig deel hiervan is voor douchen & bad. Hoeveel? Dat moeten we uitrekenen, want is op de watermeter natuurlijk niet uit te lezen. Ik weet dat we ongeveer 1m3 gas per dag verbruiken voor warm water. Dit is 365 m3 per jaar. Ik weet ook dat ik met 0,1m3 15 liter water warm stook. 1m3 gas moet dus volstaan om 150 liter water warm te stoken. Seizoenseffecten laat ik buiten beschouwing: in de zomer zal het iets minder zijn (want het huis is warmer en het water koelt dus minder af onderweg), in de winter iets meer.
Maar als ik 150 liter warm water per dag verbruik, dan is dit 54,75m3 water per jaar wat voor ons douchewater verbruikt wordt. Bijna 40%. Iets meer dan 10% van dit verbruik komt door de plaats van de badkamer tov. de CV-ketel (immers 5,5m3 water en 36m3 gas). Dat leidt tot onderstaande plaatje:

De kosten van energieverbruik voor het verwarmen van tapwater, per bron: cv-installatie, elektrische boiler of warmtepompboiler. Dit obv. de normale energieprijzen (dus niet met zonnepanelen)

Zoals vaker op dit blog: ik reken graag in totaal energieverbruik. En sowieso is de wereld dus beter af door het water elektrisch te verwarmen en niet met gas.

Qua kosten is het een heel ander verhaal. De lopende kosten zijn met een elektrische boiler héél véél hoger dan op gas. En met een warmtepompboiler iets goedkoper. Maar dit is pas een deel van het verhaal: er horen ook investeringen bij. Voor de CV-ketel zijn die kosten 0 EUR, want die hangt er al.

Investeringen per apparaat: de cv-installatie hangt er al en kost dus nul euro. De elektrische boiler kost 350 euro en de warmtepompboiler 1000 euro.

De warmtepompboiler is aanzienlijk duurder (de ISDE-subsidie is al verwerkt in de prijs). In beide gevallen heb ik geen montagekosten meegenomen, want dat kan ik zelf. Daar heb ik dus geen anderen voor nodig (wel om het ding te tillen). Het prijsverschil van 650 EUR tov. de elektrische boiler is terugverdiend in 16 maanden. Het prijsverschil met de CV-ketel is terugverdiend in iets meer dan 11 jaar.
Dit is exclusief het feit dat gas goedkoper zal worden als ik overstap op elektrisch verwarmen: met een verbruik van minder dan 500m3 gas per jaar is het vastrecht ongeveer 55 EUR per jaar lager.

De situatie met mijn zonnepanelen

De vaste lezers weten het: er ligt een grote zonnepanelen-installatie op mijn dak. 32 stuks met 9600W vermogen in totaal. Dit dekt in principe mijn elektriciteitsverbruik vrijwel af. Ik zeg vrijwel, want ons elektriciteitsverbruik is heel erg hoog: we verbruiken bijna 12.000kwh per jaar. We verwarmen het huis grotendeels op elektriciteit en hebben een PHEV én een EV op de oprit. We zijn dus nog steeds een netto-afnemer van elektriciteit.
Daarom zijn voor mij de elektriciteitskosten net zo hoog als voor een ander, voor het extra verbruik.

Maar stel dat dit niet zo zou zijn…De terugleververgoeding is 0,11 EUR (Greenchoice). En dan ziet het plaatje er zo uit:

Dit plaatje is een tabel. Hieruit blijkt dat de warmtepompboiler met vlag en wimpel de energiewedstrijd wint, evenals de lopende kosten per jaar.

Zelfs met 0,11 EUR per kwh (de “opportunity cost”) is de elektrische boiler nog duurder dan op gas. De warmtepompboiler komt nu natuurlijk nog gunstiger uit. De terugverdientijd voor de warmtepompboiler loopt nu terug naar 5,3 jaar.

Conclusie: water verwarmen met CV, elektrische boiler of warmtepompboiler?

De conclusie is anders dan ik vantevoren bedacht had. Ik had verwacht dat het zeker gunstiger zou zijn om met de elektrische boiler de boel warm te stoken. Ik wist dat de warmtepompboiler een lager verbruik zou hebben, maar had niet verwacht dat het verschil zo groot zou zijn.

Het begon met het zoeken naar meer comfort en minder verspilling. Maar het verhogen van de energiekosten met bijna 400 EUR per jaar is waanzin. En hier komt nog een eenmalige investering bij van enkele honderden EUR en een heleboel werk.

Een warmtepompboiler schiet ook niet op: de terugverdientijd is meer dan 11 jaar en dat is gerekend met het feit dat ik het zélf kan installeren. De gemiddelde klusser (no offense) kan dit niet zelf of zal er niet aan beginnen. Een terugverdientijd van 11 jaar is te lang. Zelfs gerekend met de terugleververgoeding is dit nog 5 jaar. En ook dat is te lang. Nog even los van het praktische nadeel dat een warmtepompboiler niet op mijn zolder geplaatst kan worden.

In een bestaande situatie met CV-ketel is het veruit het goedkoopst om te verwarmen met gas. Ook qua duurzaamheid is dit beter: de hoeveelheid CO2 bij verwarmen op gas is 2x zo laag als dezelfde hoeveelheid water verwarmen met de elektrische boiler.

We zullen dus pas op een andere manier ons water gaan verwarmen als we helemaal overstappen op de warmtepomp!

Bijbetalen op de energierekening: hoe ga ik het nog kunnen voorkomen?

Zoals bij de vaste lezers bekend, hou ik alles bij. Ook ons energieverbruik en dat tot op het hoogste (kleinste) niveau. Mijn energierekening loopt van augustus tot juli, omdat ik nu eenmaal in een augustusmaand in dit huis ben komen wonen.

Per maand betalen wij 86 EUR voorschot. Onze woning heeft een inhoud van 542m3 en een oppervlakte van 170m2 en bestaat uit zogenaamd “anderhalve woonlaag”. Dat betekent dat het schuine dak (“zadeldak”) reeds op de eerste verdieping begint. Ergo: ons huis is beneden vrij breed en reeds op de slaapkamers zit je direct onder het dak. De zolder is nog net op stahoogte in de nok. Verder hebben we beneden vloerverwarming (gasgestookt), vloerverwarming in de badkamer (elektrisch) en boven verder elektrische radiatoren die vrijwel nooit aan staan. Tevens boven & beneden airco. Met die airco stoken we ook. 1 kuub gas levert immers bijna 10kwh aan thermische rendement, en daarmee kost een kwh warmte uit het gasgestookte systeem bijna 8 cent. Een kwh uit de airco kost slechts 5 cent. Verder bestaat ons gezin uit 5 personen, en we koken op gas (nog wel).

Enfin: hier wordt alles berekend. Zo ook het gas & elektraverbruik. Het gasverbruik doe ik aan de hand van de te verwachten graaddagen bij een gemiddelde buitentemperatuur over de maanden, gecombineerd met het gasverbruik van de woning per graaddag. Complex? Nee. Mijn huis verbruikte in de periode van 1 augustus 2019 t/m 15 april 2020 0.281m3 gas per graaddag (en dat rekent mindergas.nl allemaal voor je uit).
Vervolgens pak ik de gemiddelde temperatuur van een maand voor een KNMI-station bij mij in de buurt (Eindhoven). In april is dit gemiddeld 9C. Met een stookgrens van 18 graden heb ik dus 9 graaddagen per dag, ofwel 270 in de hele maand april. Je verwacht in april dus 76m3 gas te verstoken (270 * 0,281).

Ben je er nog?

Ok. Welnu: aan de hand van mijn zonnepanelenopbrengst, te verwachten verbruik aan gas en elektra en de vaste kosten blijkt nu dat ik in augustus 197 EUR moet bijbetalen!

Wat is er aan de hand?

Natuurlijk komt dit niet als een verrassing. Er is iets aan de hand. En dat “iets” is een probleem met de biologische interface. Human error. Verkeerde formule in excel…En daardoor was het tarief voor elektriciteit in de maand januari gesteld op 0 EUR per kwh. Op een verbruik van bijna 1000kwh telt dat aardig door…Het is een verschil van 220 EUR. Ik zou dus kunnen stellen dat ik met slechts 197 EUR bijbetalen toch een goede inschatting heb gemaakt.

Maar, ik wil niet bijbetalen. Ergens moet ik dit gaan compenseren. In gasverbruik? Nee…

Bovenstaande is het gasverbruik van onze vorige woning door de jaren heen. Er is weinig ruimte om te besparen vanaf midden april tot eind juli: het gasverbruik is nagenoeg nul (vooruit, ongeveer 80m3, maar die kost maar 60 EUR).

Elektraverbruik? Daar zit wel wat in…In dezelfde periode zal ik namelijk nog bijna 4000kwh verbruiken. Dat is 880 EUR. Hier gaan “we” dus een plannetje voor maken. Ik ben daar de 15e mee begonnen: normaliter passen wij geen nachtverlaging toe van de thermostaat. We hebben immers vloerverwarming en een enorme massa die af moet koelen cq. op moet warmen. Maar, ik heb er toch voor gekozen om de CV zo in te stellen dat deze “afkoelt” tot 16C in de nacht en pas overdag opwarmt naar 18C. Echter, ik heb de airco zo ingesteld dat deze verwarmt tot 23 uur (op 20C) en vanaf 6 uur weer aan gaat. In die tussenliggende periode koelt het huis nauwelijks af. Ik vermoed dat dit energie gaat besparen. We gaan het zien: de huidige inschatting is dat we ruim 1000kwh gaan verbruiken deze maand, dus alles wat lager is, is mooi.

Verdere besparingsmogelijkheden? Hmmz…De auto’s zijn de grootste verbruikers van elektriciteit in huis met ruim 25% van het verbruik. Een hoger verbruik van de auto’s betekent enerzijds dat ik meer elektriciteit van de baas betaald krijg (want het wordt doorbelast) of dat mijn vrouw heeft gereden in mijn auto naar haar werk (en dat belasten we niet door, maar scheelt wel benzine en bespaart dus in een ander potje).

Nee, het grootste verschil gaat zitten in dingen die ik niet kan beïnvloeden: zonneschijn. 2020 leverde in de periode april-juli maar liefst 5366 kwh elektriciteit op (1180 EUR). Voor 2021 ben ik conservatief met inschatten. Sowieso is april al een tegenvallende maand qua zonneschijn. Ik reken nu met 4391 kwh in dezelfde periode als vorig jaar. Bijna 1000kwh minder (220 EUR). Ofwel: als het voorjaar & zomer net zo zonnig zou zijn als vorig jaar, dan heb ik alsnog een rekening van 0 EUR.

Waarom het niet door de kou komt

Dat we meer energie verbruiken dan ik heb berekend komt dus vooral door de rekenfout. Maar sowieso niet door de kou. Het eerste kwartaal van 2021 telde 13.5% meer graaddagen dan dezelfde periode in 2020. Ieder verbruik wat hoger ligt dan 13.5% komt dus niet voor rekening van het weer.

Daarbij: het vierde kwartaal van 2020 was aanzienlijk zachter dan hetzelfde kwartaal het jaar ervoor (6% minder graaddagen). Vanaf 1 april t/m 15 april was het aantal graaddagen overigens maar liefst 60% hoger dan het jaar ervoor…Maar in mijn factuurperiode is het in zijn geheel slechts 6% kouder geweest (dan dezelfde periode).

Conclusie

De conclusie is simpel: we blijven ons energieverbruik optimaliseren en hopen op een gunstig voorjaar (veel zon). We beperken het gasverbruik zoveel mogelijk (ook voor onze lieve planeet). We passen geen voorschot aan, maar reserveren ook geen geld (maar zetten ‘m wel in het excel-sheet voor de maand augustus). 200 EUR is redelijk te overzien. In totaal wordt er ruim 600 EUR per jaar aan elektra vergoed door de werkgever, waardoor ik een zeer goede terugverdientijd weet te realiseren op de panelen omdat ik al mijn stroom zelf kan verbruiken.

Zelf kan ik in ieder geval vrij weinig doen om te voorkomen dat we moeten bijbetalen: zuinig zijn we altijd al.

Finaal energieverbruik Q1: -30%

Zoals de vaste lezers inmiddels wel weten ben ik niet alleen een cijfernerd en bereken ik graag alles wat los en vast zit. Ook gaat niet alles om geld, zelfs niet op dit blog. Nee, ik ben ook een absolute boomknuffelaar en waar het mogelijk is probeer ik zo goed mogelijk op mijn totale energieverbruik te letten.

Let hier op de term “totale energieverbruik”. Dit gaat verder dan alleen het elektriciteitsverbruik en/of het gasverbruik maar omhelst ook de energie die ons huishouden verbruikt om ergens te komen met de auto. Dit hou ik namelijk allemaal bij en mijn excelsheets rekenen alles terug naar kwh. Dus ook gas wordt omgezet in kwh (via de verhouding 1:10, dus 1 m3 gas staat equivalent voor 10kwh) en benzine met 1:8,9.

Op deze manier heb ik ons energieverbruik bepaald. Hieruit komen sommen die aanzienlijk hoger zijn dan je normale stroomverbruik. Zo was ons finale energieverbruik in 2020 maar liefst 27.050 kwh! Maar 2020 is niet 2021. Er zijn grote verschillen. Zo waren we in het eerste kwartaal van 2020 verhoudingsgewijs weinig thuis. De pandemie & lockdowns begonnen immers pas in de loop van dat kwartaal. Ook had het geen invloed op de werkzaamheden van mijn vrouw, zij werkt namelijk in een ziekenhuis en is dus gewoon aan het werk gebleven (op locatie).

Anderzijds zijn we nu vrijwel altijd thuis: ik werk vanuit huis en mijn vrouw heeft zwangerschapsverlof. Dit betekent dat we A. nergens meer komen en B. simpelweg meer thuis zijn. Maar dit laatste heeft bij ons nauwelijks effect op het energieverbruik van ons huishouden, simpelweg omdat de woning altijd dezelfde temperatuur heeft.

Bovenstaande grafiek toont keurig het verschil: de categorie “vervoer” is in elkaar gestort. Er is dit jaar nog maar 1x getankt. Ook is ons gasverbruik naar beneden gegaan en zelfs behoorlijk spectaculair: -40% in absolute nummers. In relatieve getallen is de daling nog spectactulairder omdat 2021 tot nu toe een stuk kouder is dan 2020: tot nu toe zijn er 16,5% meer “graaddagen” geweest dan in 2020. Het enige verschil kan dus ontstaan zijn door het stoken met de airco.

Dit verschil is (1 jan-29 maart) goed voor 190m3 gas. Een kuub gas kost mij 0,77 EUR, ofwel 146 EUR. Hier staat tegenover dat ik 1425kwh méér elektriciteit heb verbruikt. Dit kost 313 EUR. Maar wacht. Hé! Stoken met de airco leverde toch juist geld op?

Klopt. Wat je hier ziet gebeuren is een flinke toename van het verbruik door een aantal externe factoren die niets te maken hebben met verwarmen. We hebben namelijk begin februari een baby gekregen. En dat heeft zijn invloed op de volgende factoren:
1. Dagelijks “rondje steriliseren” van alle flesjes, kolfdingen etc. Dit is maar 5 minuten op 1000W, maar sinds geboorte dus al wel 5kwh.
2. In de maand februari hebben we (flink) bijgestookt op de slaapkamers ivm. de koudegolf. Dit was bijna 200kwh in een week.
3. Meer wassen. Gewoon véél méér. Gedeeltelijk doordat de Baby er is, gedeeltelijk omdat Zoon en Oudste Dochter weer naar school resp. opvang gaan en daar worden ze viezer. Er draait dus elke dag een wasmachine. Dit is ~2kwh per dag.
4. De vaatwasser is sneller vol doordat we uitgebreider koken en thuis lunchen (tov. Q1-2020). Dit scheelt 5kwh per week.
5. 3x per dag koffiezetten ipv. 1x per dag. Koffieapparaat is 900W, en staat 40 min. aan per keer. 1200wh per dag dus, over 3 maanden gemeten is 72kwh in 1 kwartaal.

Bovenstaande verklaart dus reeds ~400kwh aan extra verbruik.

Enfin: netto hebben we bijna 30% minder energie verbruikt dan hetzelfde kwartaal vorig jaar. Van het totaalverbruik (7213kwh) hebben we er 1769 zelf opgewekt: bijna 25%.
Het doel voor dit jaar is om 25% minder energie te vebruiken dan in 2020 – en daarmee zouden we dan ongeveer 50% zelf produceren. Niet slecht toch?