Een nieuwe keuken

Bijna 2 jaar geleden hebben we ons huidige huis gekocht. Het was nogal niet onze smaak, dus we hebben vrijwel alles aangepakt: nieuwe vloeren, het dak vol met zonnepanelen, een laadpaal voor de auto’s, vloerverwarming, nieuwe meterkast, airco overal, een nieuwe badkamer inclusief het slopen van een dragende muur, alles laten stucadoren. Enfin: vrijwel alles dus.

Maar niet de keuken. Daar hebben we niets aan gewijzigd, behalve een nieuwe afzuigkap omdat de oude zo vies was dat ik daar zelfs niet in de buurt durfde te komen. Maar inmiddels zijn we er vrijwel uit wat we willen. Eén klein probleempje: we hebben een vrij dure smaak. Een offerte hebben we nog niet, maar we willen een Bora X Pure kookplaat die naar verluidt 4000 EUR kost. Een composiet werkblad, voor ongeveer 500 EUR per strekkende meter. Een quooker. Een nieuwe (of eigenlijk extra) oven. Ik heb voorzichtig het een en ander bij elkaar opgeteld en we komen uit, zonder een offerte gehad te hebben op een bandbreedte van 16.000 tot 20.000 EUR. Hier komt het stucadoren van de keuken en het aanleggen van de extra benodigde elektriciteit nog eens bij. Elektriciteit kán ik wel zelf, maar een 3-fase Perilex waag ik me dan weer niet aan. Stucadoren kan ik niet.

En dit past dan weliswaar in de bankrekening, maar niet zo goed bij onze principes. We gaan het zien, waar het op uitkomt. Mogelijk stappen we af van de Bora en gaan we voor een ander (goedkoper) merk. Aan de andere kant is dit een uitgave voor tientallen jaren en koken wij graag en is de keuken wel het centrum van ons grote gezin.

Uitstel verbouwing en flinke meevallers: kinderopvangtoeslag en marktwaardeverhouding

Ik hoorde gister van onze aannemer dat het verbouwen van de zolder vertraging op gaat lopen: in plaats van eind april wordt het pas de tweede helft van mei dat de schoorsteen gesloopt kan worden. Een goed voorbeeld van uitgestelde consumptie denk ik…Al heb ik er niet zelf voor gekozen in dit geval. Ik baal er wel van.

Maar ik heb net ook de wijziging in onze kinderopvangtoeslag doorgegeven. En wat blijkt? Ik had zelf een rekenfout gemaakt! Voor onze jongste dochter krijgen we véél meer terug dan wat ik uitgerekend had. Dat komt, denk ik, door de wijze waarop het hele toeslagenstelsel werkt. Voor het tweede & derde kind krijg je meer terug dan voor het eerste kind. Waarschijnlijk telt mijn eerste dochter (tweede kind) als “eerste” kind, omdat zij de meeste uren maakte op de opvang. Onze zoon heeft alleen een paar uur BSO per week. Maar de derde is absoluut met zekerheid “de derde”, ongeacht de volgorde (voor toeslag) van de eerste 2.
Het resultaat: geen 731 EUR toeslag per maand maar een goede 971 EUR. Dat scheelt maar liefst 240 EUR per maand voor de rest van dit jaar en dat is toch een serieuze berg geld.

Ook heb ik de hogere WOZ-waarde doorgegeven aan de bank. Dit scheelt met ingang van mei iets meer dan 30 EUR per maand aan rente. Dit gaat samen met de eerder bespaarde rentes (door aflossingen) in de sneeuwbal naar nieuwe aflossingen.

Kwetsbaar: snappen we het nu eindelijk?

Als er iets duidelijk is geworden de afgelopen twaalf maanden is het wel kwetsbaarheid. De kwetsbaarheid van onze samenleving, gebrek aan solidariteit over langere periodes en ons inleven in anderen. Niet alleen met corona. Nee, veel meer.

Mensenrechten van Oeigoeren, gebrek aan actie en reactie daar op. Maar ook onze eigen toeslagenaffaire is vreselijk, maar er wordt nauwelijks iemand op aangesproken en afgerekend. De vraag is ook of dat een oplossing is.

Maar ook de wereldeconomie is kwetsbaar gebleken. Sancties tegen diverse landen en bedrijven vanwege de bouw van gasleidingen vanuit Rusland door de VS. De energietransitie noopt de Duitsers tot het stoppen met het gebruik van kolen en de inzet van Russisch aard gas.

En deze week kwam een nieuw stuk kwetsbaarheid naar voren: een dwarsliggende boot is schijnbaar een acute bedreiging voor de handel. Hoe kwetsbaar zijn we dan wel niet voor terrorisme in het Suezkanaal? Is dit geen extra argument om weer lokaal te gaan produceren?

Ik hoorde van een bedrijf dat kalenders liet drukken in China. Wat zou dit schelen in kosten? Een halve euro per stuk? Moet je daarvoor de extra vervuiling op willen brengen, en het gebrek aan controle mogelijkheden op arbeid en materiaalherkomst? Of toch gewoon onze eigen drukkerijen gebruiken? Hetzelfde geldt voor plastic speelgoed. Plastic is een wereldmarkt, overal even duur. Zonder handwerk is het product ook even duur. Dus kunnen we niet iets bedenken om het lokaal te maken? Lijkt mij een goed plan. Minder kwetsbaar, meer werk, minder vervuiling. Ik zeg doen. Made in EU.

Negatief en da’s positief

Zo, testuitslag binnen: negatief. En dat is natuurlijk heel positief. Helaas voel ik me er niet minder beroerd door, maar het zal wel over gaan.

Ondertussen is de situatie op het werk nog gespannen. Gebrek aan motivatie vergroot mij negatieve gevoelens, maar echt een positieve uitkomst zie ik ook niet meer.

Deze week zal de ontknoping wel volgen. Blijft spannend.

Getest, alweer

Vandaag voor ik meen de zesde keer mijn hersenstam laten schrapen. Gisteravond kreeg ik namelijk plotseling hoestbuien, keelpijn en spierpijn. Ik ben niet bang voor het corona virus: tenslotte ben ik jong, gezond en heb ik geen onderliggend lijden.

Maar onpraktisch is het wel: de kinderen zouden niet naar school en opvang mogen, boodschappen doen is onmogelijk (maar laten we altijd bezorgen). Een beetje spannend is het dus wel, vooral omdat ik me gewoon beroerd voel. Nu maar wachten op de uitslag, zal morgen wel volgen.

Ik ben er zo klaar mee en hoop dat de vaccinaties snel hun vruchten afwerpen!

Op de spits gedreven: slag 1 is voor mij

Gister schreef ik over de situatie op het werk. En daarna heb ik denk ik zes uur aan de telefoon gehangen. De situatie is niet makkelijk, want de patenten zijn uiteraard eigendom van het bedrijf, maar waardeloos zonder de uitvinders.

Ik denk dat we er uit gaan komen door de financiële taken te herverdelen. Ceremoniële functie voor huidige cfo, meer boekhouder dan financieel directeur. Hij staat dan minder in de weg. Niet ideaal, maar dat scenario wil ik nog wel een kans geven. Maandag spreken we verder en kijken we of we alles passend kunnen maken. Ik heb mixed feelings, want vertrek van mij betekent dat onze ceo ook stopt, en onze technische brein eveneens. Einde bedrijf dus. De investeerder die hier veel geld in heeft gestoken(miljoenen) zou dit allemaal verliezen en niet welwillend zijn ons de patenten te verkopen.

Het gaat dus vooral om de “cfo” buiten spel te zetten, ook om de verantwoordelijkheid richting de rest te dragen. Wordt vervolgd…

Verkiezingen: zin & onzin over klimaatmaatregelen & energietransitie

Met gekromde tenene keek ik vorige week naar een debat bij Jinek tussen Esther Ouwehand (Partij van de Dieren) en Joost Eerdmans (JA21). Eerdmans is een enthousiast politicus, een stevige debater. Esther Ouwehand bediende zich van weinig feitelijke kennis. Evenals Eerdmans, overigens.

Ik hoorde een hoop zin & onzin. En dacht: hier wil ik iets mee. Los van mijn politieke kleur, vind ik dat beide partijen (links & rechts, niet JA21 & PvdD) hun waarheden hebben. En elkaar best eens zouden kunnen vinden op dit gebied. Want op zich lijkt het alsof JA21 (en andere rechtse partijen) weinig tot niets willen doen aan klimaatverandering en energietransitie. In het geval van JA21 is dit zelfs letterlijk uitgesproken en wil men werken aan “klimaatadaptatie”. Partij van de Dieren wil het liefst álles belasten wat mogelijk is, om op die manier mensen met hun portemonnee te dwingen om keuzes te maken. Iets wat mijns inziens niet werkt: het is niet de bedoeling dat alleen de elite zich kunnen veroorloven om bepaalde dingen te doen. Dan bereik je juist exact het tegenovergestelde van wat je wilt bereiken: je verliest de verbinding en het draagvlak en creëert een Klassenmaatschappij.
Over tot de inhoudelijke punten:

1. Onze uitstoot doet er niet toe, dus waarom die beperken?

Dit punt splitst zich in tweeën. Ten eerste “onze uitstoot”, laten we zeggen de door mensen veroorzaakte uitstoot. Door middel van koolstofanalyse kun je zéér goed bepalen waardoor de hoeveelheid CO2 in de lucht stijgt. Dit komt, onomstotelijk, doordat er fossiele brandstoffen worden verbrand. Dit zijn oerbossen uit het verre verleden, die in miljoenen jaren zijn gedeponeerd en gevormd zijn tot (in chronologische volgorde) bruinkool, steenkool, aardolie, aardgas, en diamant. Jep, diamant is de meest zuivere vorm van koolstof die er bestaat en is dus “organisch”. Het probleem is dat we voor miljoenen jaren aan bossen opstoken in enkele tientallen jaren. Het is alsof je het eten van 1 jaar bewaard en dat in een kwartiertje opeet. Niet gek dat je daarna misselijk bent, toch?

Enfin: de mens is verantwoordelijk voor een zeer klein deel van de hoeveelheid koolstof in de lucht. Dat is absoluut waar. Maar, het was een natuurlijke balans. Tienduizenden megatonnen per jaar worden er uitgewisseld in de atmosfeer ieder jaar en netto voegen “wij” mensen er bijna 1000 megaton per jaar aan toe. En dus stijgt het gehalte. Nu kun je betwisten dat CO2 warmte absorbeert en dat dit een linkse hobby is. Maar dan ga je voorbij aan het feit dat dit al bijna 200 jaar geleden is vastgesteld, zonder dat er belangen waren óm dit aan te tonen. Daarbij kun je natuurlijk geen grotere eer behalen als wetenschapper dan aantonen dat de gevestigde orde het fout heeft. Daar drijft de wetenschap op.
Finaal punt hieromtrent: als je accepteert dat CO2 de warmte vasthoudt, zoals dus al lang geleden aangetoond, dan zul je moeten verklaren wáárom de temperatuur nu niet zou stijgen. Een punt die “ontkenners” vaak even overslaan. Mocht je geen vertrouwen hebben in de wetenschap, blijf dan ook weg uit ziekenhuizen (artsen zijn allemaal wetenschappers) en uit auto’s en vliegtuigen. Allemaal bedacht door wetenschappers.

Onze uitstoot doet er dus wel degelijk iets toe. Het tweede punt van “onze” uitstoot is de uitstoot van Nederland als land. Hier heeft Eerdmans en consorten uiteraard een punt: wij als Nederland zijn verantwoordelijk voor een heel klein deel van de CO2-uitstoot. Maar dat betekent niet dat we er maar niets aan moeten doen.

2. CO2 is geen vervuiling

Klopt! Luchtvervuiling en CO2 worden vaak als synoniemen gebruikt, maar dat is onzin. CO2 is geen vervuiling en een noodzakelijk gas. Het zijn de andere stoffen die vrijkomen bij verbranding die gevaar veroorzaken (fijnstof en giftige verbindingen).

3. 40% van alle Nederlandse energie is afkomstig van aardgas, dus van het gas afgaan is onmogelijk

40% van onze energie is afkomstig van aardgas. Dat betreft hier het totale energieverbruik van Nederland, en dit lijkt me wel te kloppen – het lijkt me zelfs fors aan de lage kant. Waar men aan voorbijgaat, en wat Ouwehand in had kunnen brengen als verweer is dat dit JUIST aantoont hoe inefficiënt aardgas is. Met een warmtepomp kun je véél meer warmte halen uit dezelfde energiehoeveelheid. Zelfs als iedereen van het aardgas afgaat om op te koken en te verwarmen, dan nog is het efficiënter om met aardgas elektriciteit op te wekken en daarmee te verwarmen en koken (met warmtepomp & inductie).

4. Auto’s en warmtepompen draaien nog steeds op kolen & gas

Gedeeltelijk waar. Maar een auto op elektriciteit is zelfs op kolenstroom nog véél efficiënter dan een brandstof auto. Je kent dat ding wellicht wel wat voor in een gewone auto zit: een radiateur. Deze zorgt voor koeling van de motor, die noodzakelijk is vanwege de enorme hitte die vrijkomt. Die ontbreekt bij een elektrische auto: efficiëntie aan het werk. Nog los van het terugwinnen van remenergie, uiteraard.

Een zelfde fenomeen speelt bij warmtepompen: het warmtepomp-principe is veel energiezuiniger omdat je warmte uit de lucht haalt en niet creëert met verbranding.

5. In Duitsland krijgen ze subsidie om naar het gas te gaan

Een veelgehoord argument! En nog waar ook. Maar toch is dit anders. In Nederland zijn we al tientallen jaren verslaafd aan gas. In Duitsland (en ook België) niet. Daar gebruikt men steenkool en zelfs heel veel bruinkool voor de elektriciteitsproductie maar óók nog voor het verwarmen van huizen. Men krijgt dus subsidie om aardgas te gebruiken in plaats van bruinkool, steenkool of stookolie. En dat is een goede stap. Maar heeft niets te maken met onze noodzaak om naar alternatieven te kijken.

6. Zonder kernenergie redt je het niet

Kernenergie, het vaste stokpaardje van rechtse partijen. Ik ben geen tegenstander van kernenergie, overigens. Ik vind het meer dan prima om een aantal extra reactoren bij te plaatsen bij Borssele. Dit verhoogt lokaal het risico nauwelijks. Maar op meerdere plekken nieuwe centrales plaatsen lijkt me geen goed plan. Om meerdere redenen.

1. Je verspreid het afvalprobleem en duwt het naar toekomstige generaties. Tientallen, honderden, generaties.
2. Kernenergie is ontzettend duur. Hinkley Point, een nieuwe centrale in aanbouw in de UK (al 20 jaar) gaat energie leveren voor bijna 92,5 Britse pond (100 EUR) per MWh. Dat is 2x zo duur als kolenstroom, 3x zo duur als gas. Dat is wat JIJ als consument betaalt! De rekening voor “niet meedoen aan de linkse terreur” kost je dus gewoon keihard geld.
3. Kernenergie is ontzettend duur. Jep, zelfde argument, maar dan anders: de 3200MW-Hinkley centrale kost 23 miljard pond.
4. Het duurt heel lang: tientallen jaren uiteindelijk om zo’n ding te bouwen.
5. Kwetsbaar. De centrale gaat een jaar of 60 mee. Tegen die tijd is het bijna het jaar 2100. Wil je dan nog een kerncentrale (of welke energiecentrale dan ook) ónder de zeespiegel hebben staan?
6. Als er iets gebeurt, dan is een groot deel van je land waardeloos. Als je een centrale op de Maasvlakte zou zetten, is de volledige Randstad onbewoonbaar.
7. Inflexibel: kernenergie kan niet opschakelen en afschakelen. Het is dus bij uitstek ongeschikt om fluctuerende vraag mee af te vangen.
8. Laatste punt, maar misschien wel de belangrijkste; het lost niets op. In Nederland ligt de maximale vraag op een dag rond de 20GW vermogen. Dat is dus niet 1 centrale met 2 reactoren zoals Hinkley-Point, maar 7 stuks.

Bijplaatsen in Borssele kent minder nadelen, maar nog steeds vrij veel wel.

7. Je moet het hele land vol zetten met windmolens en zonnepanelen

Dat is niet juist. Hier gaat men er van uit dat je dezelfde hoeveelheid energie moet gaan opvangen als wat nu vervangen wordt. Maar, het thermische rendement van warmtepompen ligt veel hoger dan van CV-installaties en elektrische auto’s zijn veel efficiënter. Auto’s en warmtepompen zijn juist onderdeel van de oplossing: deze kun je “slim” laten werken. Opladen/warmen bij veel zon & wind, geen afname van vermogen bij weinig wind & zon.
De elektriciteitsproductie zal wel toenemen, evenals de noodzaak voor transportleidingen daarvoor. Maar je hoeft niet het hele land vol te zetten. Een nieuwe windturbine levert max. 12MW vermogen. Met 1000 van deze windturbines zit je dus al op theoretisch 12GW vermogen.
Ook zonnepanelen kunnen een hele goede en vrij voorspelbare hoeveelheid energie leveren. Je moet dit NIET doen op landbouwgrond. Er zijn daken genoeg beschikbaar.

8. Klimaatadaptatie: verhoog de dijken!

Het verhogen van de dijken gaat ons niet redden van stijgend water. Logisch ook wel, eigenlijk. Een stijgende zeespiegel houdt namelijk méér in dan een stijgende zeespiegel. Het betekent automatisch minder afvloeiing van de rivieren: het waterpeil stijgt daar en de onderstroom wordt zout. Ook zout kwelwater trekt verder het land in. Dus ook al hou je de zee buiten, de rivieren komen hoger en het zout trekt door het grondwater het land in. Dit hou je niet tegen met hogere dijken en is dus slechts een lapmiddel.

9. De kosten! Wie gaat dat betalen!?

Wie gaat dit betalen, meneer Rutte? Die dwaze linkse hobby’s? Het kost wel 40.000 EUR per woning om die voldoende te isoleren om over te gaan op een warmtepomp! En dan nóg loopt die op steenkolen (zie punt 3).
Laten we aannemen dat die 40.000 EUR per woning, gemiddeld genomen, klopt. Dan hebben we het over een kleine 300 miljard. Plus nog eens aardig wat miljarden voor kantoorpanden. Flinke kostenpost. Wie gaat dat betalen?
Gedeeltelijk de mensen zelf. De overheid betaald jouw nieuwe CV-ketel nu tenslotte ook niet. Een deel kan een woningeigenaar dus zelf ophoesten. Hier krijgt de woningeigenaar ook een voordeel van: een lagere energierekening. Want verwarmen met een warmtepomp is gewoon goedkoper dan op gas.

Een ander deel zal moeten komen van subsidies en kosten die mettertijd lager worden. 300 miljard klinkt als heel veel geld. Uitgesmeerd over tien jaar is het nog maar ~35 miljard tot 2030, per jaar. Een stuk behapbaarder en slechts een schijntje van wat we aan coronasteun hebben uitgegeven. Vergeet niet dat we in die periode ook 5.000 miljard verdienen in de Nederlandse economie. We hebben het dus over 6% van ons bruto nationaal product (BNP). Dit schept ook banen. Zie volgende punt.

10. Die hele groene economie levert geen banen op!

“Ik heb het zelf gezien mevrouw Ouwehand. Op de Maasvlakte hebben ze zo’n vogelmaler neergezet en daar werkt helemaal niemand op. Alleen tijdens de bouw. Die hele groene economie levert geen baan op! Die windmolens worden allemaal in het buitenland gemaakt”. (Eerdmans bij Jinek tegen Esther Ouwehand, geparafraseerd)

Windmolens & zonnepanelen leveren op zichzelf geen banen op. Goed nieuws voor de afnemers van stroom, er zijn namelijk geen marginale kosten. Wel moeten ze geïnstalleerd worden en onderhouden. Maar ook dat is “peanuts”.

Maar de groene economie is méér dan dat. Je kunt niet claimen dat iets vele honderden miljarden kost, maar géén banen schept. Waar denk je dat die kosten voor zijn? Vanwege werk wat er gedaan wordt. Uiteindelijk zijn alle materialen gratis uit de aarde te halen, pas doordat er iemand voor betaald wordt gaat het iets kosten.

De transitie naar een duurzamere economie levert minimaal het volgende op:
1. Werkgelegenheid bij netbeerders om de stroomnetten te verzwaren.
2. Installateurs van zonnepanelen & windturbines
3. Onderzoek naar slimme oplossingen & slim verbruik
4. Onderzoek en productie van slimmere alternatieven. Kijk naar bedrijven als Soliance, Solarge, Signify, Wageningen Universiteit (vertical farming)etc.
5. En zo kan ik heel lang doorgaan

Een groene economie is niet beperkt tot de productie van groene energie. Het is veel breder en betekent een transitie in de hele economie. Wellicht dat het daarom zo bedreigend is?

Gebrek aan creativiteit “op links”

Ik verwijt (linkse) politieke partijen een gebrek aan creativiteit. Er zijn nog veel meer mogelijkheden om onze economie en maatschappij te vergroenen. Denk eens aan de hoeveelheid schuttingen die er staan in Nederland: wat als dit eens allemaal hagen waren? Hoeveel meer leefgebied zou er dan zijn voor vogels en insecten, en hoeveel meer biomassa zou er aanwezig zijn? Hetzelfde met afrasteringen van weilanden. Een meidoorn werkt net zo effectief tegen koeien als een stuk prikkeldraad. Maar er zit een stuk meer leven in.

We zouden ook kunnen pleiten dat we géén miljoen huizen bijbouwen. 38% van onze “huishoudens” is eenpersoons. Een groot deel van de problematiek kunnen we oplossen door het stimuleren van andere keuzes. We komen geen huizen te kort, we hebben teveel mensen die in hun uppie in een huis wonen. Dit heeft ook een flinke impact op ons landelijk energieverbruik. De meeste energie in een huis wordt namelijk gebruikt om überhaupt te wonen en is nauwelijks afhankelijk van het aantal personen wat er in woont.
Maar in plaats van mensen te belonen om (bijvoorbeeld met vrienden) samen te gaan wonen, worden ze “gestraft”: kortingen op uitkeringen bijvoorbeeld. Of er zijn allerhande regels waaraan je je moet houden, toevallig omdat je niet het bed deelt maar alleen de keuken en badkamer. Ook zijn er problemen als je samenwoont (ook zonder relatie) en de ander veroorzaakt schulden. Maar daar moet toch een mouw aan te passen zijn? Is dat niet de snelste klap die we kunnen maken in de woningnood?

Aan de rechterkant van het spectrum zit een halsstarrigheid om te veranderen. Doorgaan op de oude voet is een mogelijkheid. Maar is het de kant die we op willen?

Iedereen mag zelf weten wat hij of zij stemt. Met de portemonnee, voor de ultra-korte termijn, de middellange termijn of voor de kinderen en kleinkinderen. Maar de feiten moeten wel juist zijn.

Dus samenvattend & concluderend: een transitie kost heel veel geld, maar niet zoveel als gezegd. Niet heel het land hoeft vol te staan met windmolens en zonnepanelen, kernenergie is duur, traag en biedt te weinig vermogen. Klimaatadaptatie is een must, en op de lange termijn de enige mogelijkheid als Nederland onbewoonbaar is door verzilting en stijgende zeespiegel. Dat moeten we niet overdrijven (want dat duurt nog wel 150-200 jaar), maar ook niet onderschatten.

Op staande voet: je mag naar huis!

Mijn dag begon vandaag bijzonder. Onderweg naar kantoor, voor het eerst in maanden, werd ik gebeld door een collega. Lang verhaal, maar we hebben een medewerker die al een tijdje niet écht functioneerde en over alles in discussie ging. Altijd. Over alles. Welke koffie, welk toiletpapier, raam open, raam dicht. Maar ook meer essentiële zaken die de voortgang van het bedrijf belemmerde. Vanochtend was de bom gebarsten. Ze was al “aangezegd”: volgende week zou haar laatste week zijn.

Maar dit bleek niet langer houdbaar. Gezien de fysieke locatie van haar directe manager (die woont namelijk in een ander land) kreeg ik het verzoek: wil je haar naar huis sturen? En zo geschiedde: voor het eerst in mijn leven heb ik iemand gezegd dat ze haar spullen mag pakken, en vriendelijk doch dringend verzocht het pand te verlaten, kantoorsleutel in te leveren en haar computer & accounts te blokkeren.

Uiteraard betalen wij haar gewoon door, ze krijgt feitelijk 10 extra vakantiedagen. Leuk was het niet, het was tamelijk ingrijpend ook al wist ze dat het voorbij was ook zonder dit incident. Maar sabotage van het bedrijf is ook niet te tolereren. Ze had vanochtend gevloekt en getierd in een meeting, tegen een collega (of eigenlijk haar leidinggevende, maar dat doet er niet toe) geroepen dat hij zijn kop moest houden en de meeting uitgestampt, om vervolgens háár ideeën uit te voeren en niet het gevraagde protocol. In een R&D-omgeving is het uiteraard van het grootste belang om wél het protocol te volgen.

Voor alles moet een eerste keer zijn. Maar ik hoop niet op een volgende keer. Desondanks is de opluchting bij alle collega’s enorm. Zij hadden al maanden op hun tenen gelopen om de collega te tolereren en te zorgen dat niet alles uit de hand liep. Nu kunnen we weer vooruit.