De plotselinge ophef over salderen en mijn visie hierop

Geldsnor!

Energie, energieverbruik en salderen zijn natuurlijk stokpaardjes van mij. En ik heb dan ook al meerdere mailtjes gehad met de vraag (of de strekking): Geldsnor, wat vind jij nu van die salderingsregeling en de ophef hierover?

Daar heb ik een lang en, ik hoop, genuanceerd antwoord op. In de eerste plaats zal ik nog even uitleggen wat de salderingsregeling inhoudt, om vervolgens mijn blik en visie hierop te geven.
Een kleine tip van de sluier: de ophef is hypocriet en met het oog op verkiezingen (Provinciale Staten, ofwel Eerste Kamer (indirect)) binnenkort op zijn minst “arbitrair”, maar anderzins “populistisch”. In het slechtste geval getuigen ze van geen enkel inzicht of visie.

(Normaliter plaats ik 1 blogje per dag, maar vanwege de actualiteit heb ik besloten dit toch nú te plaatsen)

De salderingsregeling in het kort en volgens politici

De salderingsregeling is in het leven geroepen als vorm van subsidie voor consumenten om stroom aan het net te leveren die zij produceren met hun zonnepanelen, maar op dat moment niet verbruiken.
De meeste stroom wordt nu eenmaal ’s avonds en in de vroege ochtend verbruikt, en dan is de opbrengst het laagst of afwezig. En overdag zijn de meeste mensen aan het werk.
Deze geleverde elektriciteit wordt later weggestreept tegen de afgenomen elektriciteit. Dit gaat in principe op jaarbasis.
Stel, ik produceer 1000kWh méér in juni dan ik verbruik, dan heb ik een “saldo” van 1000kWh. Als ik in december 1000kWh méér verbruik dan ik produceer, dan wordt dit tegen elkaar weggestreept. In feite is de rekening hiermee 0 EUR.

De Salderingsregeling in werkelijkheid

In werkelijkheid werkt het slechts in grote lijnen zoals bovenstaand. Dit is iets wat de meeste mensen zich niet realiseren. De praktijk is namelijk wel degelijk genuanceerder.
De saldering valt uiteen in 2 delen: het tarief van de energieleverancier en een deel overheidsheffingen op het verbruik: Opslag Duurzame Energie (ODE), Energiebelasting (EB) en BTW. Vanaf 2023 geldt er geen ODE meer en is dit opgenomen in de Energiebelasting (EB).

Een voorbeeld uit de praktijk, namelijk een screenshot van mijn afrekening afgelopen augustus. Uiteraard heb ik mijn EAN-code (aansluitnummer) en leveringsadres verwijderd :-).

Je ziet dat we 3440kWh hebben afgenomen tegen het “normaaltarief” en 8.025kWh tegen het daltarief.
Indirect kun je zien wat we hebben teruggeleverd: we hebben namelijk over “slechts” 4397 kWh EB en ODE betaald. We hebben dus 7068kWh teruggeleverd. Hierover is geen ODE en EB gerekend. Voor de oplettende maar onnadenkende lezer (correctie: de onnadenkende auteur!: de leveringskosten en dergelijke zijn vaste kosten en 2022 was een schrikkeljaar. Vandaar dat het 366 dagen zijn, en niet 365.
Ik ben al terecht gewezen dat het géén schrikkeljaar was, maar de periode is natuurlijk 366 dagen (van 31 juli t/m 1 augustus het jaar er op). Maxima zou hier wel wat over te zeggen hebben!

Nu gaan we kijken naar de tarieven voor teruglevering. Je ziet dat we 4870kWh hebben teruggeleverd tegen normaaltarief en 2198kWh tegen daltarief. Dat valt te verklaren: de meeste productie is immers geleverd overdag. De teruglevering in het daltarief betreft weekend en feestdagen.

Wat valt nu op? Welnu: je verbruik wordt niet zomaar tegen elkaar weggestreept. De ODE & EB wordt direct weggestreept, en voor de rest krijg je het gecontracteerde tarief inclusief BTW terug.

In feite is het dus zo dat wat in de volksmond eenvoudig “salderen” genoemd wordt, in 2 delen uiteen valt. Namelijk het overheidsdeel en het leveranciersgedeelte.

Dit levert perverse prikkels op!

Hier schuilt een deel van het probleem. Want ook met de huidige salderingsregeling heb je een profijt van dit dag/nachttarief. Je hebt een prikkel om overdag zo min mogelijk elektriciteit te verbruiken, en dit te verplaatsen naar de nacht. Dit probleem is nog niet zo groot met een “spread” in de prijs zoals dit op ons oude contract het geval was. Het was immers slechts 1.31ct per kWh. Een verschil van 91.70 EUR op onze rekening.

Maar stel nu dat we hetzelfde plaatje opnieuw schieten, maar met de huidige tarieven. Deze zijn veel hoger, dus het totaalbedrag is hoger.

De prikkel om nu overdag zo min mogelijk te gebruiken en in het daltarief zoveel mogelijk is nu wel erg groot:

Let op dat in bovenstaande berekening het totaalverbruik identiek is gebleven. Maar als met een voldoende groot accupakket (dit is zuiver ter illustratie, want helemaal werken gaat het in de praktijk niet zomaar) ik geen stroom meer op hoogtarief af hoef te nemen en alles naar de nacht kan verplaatsen…Dan belast ik het stroomnet maximaal overdag én ’s nachts. Er is geen enkele financiële prikkel om de elektriciteit direct te verbruiken. Sterker nog: geheel in tegendeel.

Let op dat dit de situatie is zoals deze nu voor veel mensen geldig is! Je krijgt méér terug voor je normaaltarief-stroom dan dat je voor je daltarief betaalt.

De problematiek hier omheen

De praktijk is echter dat op momenten dat de zonnestroom volop beschikbaar is, de energieleverancier daar niet veel voor krijgt. Maar contractueel zijn ze wel gebonden om dit op een ander moment aan jou te leveren. Niet eens per se tegen hetzelfde tarief dus: dit kan ook een hoger tarief zijn dan het tarief wat je zelf hebt teruggekregen.

Renske Leijten (SP) noemt vandaag in het AD dat de huidige voorstellen alleen goed zijn voor de energieleveranciers. Daar heeft ze een punt, maar wel een kleintje. De energieleverancier moet hiervoor namelijk wel geld in kas houden. En risico’s afdekken, voor de momenten dat de energie wel wordt afgenomen en niet goedkoop te verkrijgen is. Ik heb in een eerder blog verwezen naar appels: je kweekt appels en die komen allemaal tegelijkertijd op de markt. Die is verzadigd en je raakt ze aan de straatstenen niet kwijt. Jouw groenteboer koopt de appels toch, en bewaard ze voor (letterlijk) een Rainy Day.
Als die regenachtige dag komt, wil je die appels weer ophalen. Tegen dezelfde prijs als waarvoor je ze geleverd hebt. De opslag van deze appels komt voor hun rekening; jij krijgt ze gewoon terug.
Is dat eerlijk? Is dat een goed verdienmodel om zo goedkoop en betrouwbaar mogelijk appels te leveren? Of hoe moeten ze die risico’s afdekken?
Het enige verschil met appels is het feit dat je appels wél kunt bewaren en grote hoeveelheden elektriciteit niet. Die moet verbruikt worden op het moment dat ze geproduceerd worden. Een deel ervan kun je (met verliezen) opslaan in accu’s, maar dat is marginaal. Je kunt er geen appelmoes of appelsap van maken.

Uiteindelijk leidt dit tot hogere prijzen

Dankzij de zonnestroom (en ook windenergie) is de volatiliteit van de energiemarkten enorm groot. En des te groter de volatiliteit, des te groter de risico’s.
Ik ben er dus een voorstander van om een prikkel in te bouwen dat mensen hun eigen stroom direct verbruiken. Hiermee is het net minder belast, vallen omvormers niet uit (of minder) en is de volatiliteit kleiner. Een kleinere volatiliteit kan wél leiden tot lagere prijzen.

Ook ben ik voorstander van PV-systemen (zonnepanelen) zó in te richten dat ze juist in de donkere maanden maximaal produceren. Juist dán hebben we behoefte aan energie, die je bovendien veel beter kunt bufferen dan in de zomer: een warmtepomp is een uitstekende buffer voor zonne-energie. Je zet het om in thermische energie (warmte) en die wordt in de wintermaanden uitstekend benut.
We moeten dan maar voor lief nemen dat we in de lente (meer nog dan in de zomer!) af en toe uitvallende omvormers hebben. Als er geen vraag naar je product is, hoef je het niet te leveren. Zo werkt het nu eenmaal.

Oplossingen zijn eenvoudig

Mocht de politiek toch vast willen houden aan een stimulans voor ons, de zonnepanelenbezitters, dan is de oplossing eenvoudig. Die begint met begrijpen waar ze het over hebben. Er is geen sprake van rechtstreekse verrekening zoals ik bovenstaand heb aangetoond. Het verbruik wordt verrekend op basis van de tarieven. Dit is zo, en zal zo blijven.
Het enige wat speelt is de energiebelasting. Een relatief eenvoudige keuze zou dus zijn om de energiebelasting nog wél te verrekenen. Hiermee blijft een prikkel van 15ct per kWh in stand, plus nog het tarief waar je tegen teruglevert. Dat moet dan een “eerlijke vergoeding” zijn, die mi. afhankelijk moet zijn van de op dat moment geldende tarieven. Als de tarieven hoog zijn (en er dus weinig hernieuwbare elektriciteit is) krijg je véél terug, en bij lage tarieven weinig tot niets.
Vandaar dat ik een groot voorstander ben van de dynamische tarieven, waar bovenstaande al plaatsvindt. Dat is dus bewezen niet zo complex.

Daarmee blijft de terugverdientijd gunstig: de totale productiekosten voor een kWh elektriciteit op een daksysteem zoals het mijne ligt onder de 5ct per kWh. Daar altijd 15ct voor krijgen (door geen EB & BTW te betalen) is dus altijd gunstig!

Last but not least: de timing

De timing van dit debat vind ik curieus. Niet zozeer van het debat zelf. Maar laten we wel wezen: dit speelt al jaren. En het is al jaren bekend dat vanaf 2025 (na 5 jaar uitstel!) de salderingsregeling wordt uitgekleed.
Het is opportunistisch om daar nu een mening over te vormen, met de gotspe dat het oneerlijk is. Notabene van de meest linkse partijen, en inspelend op een onderbuikgevoel van oneerlijkheid en onbetrouwbare overheid. Juist als het niet afgeschaft wordt, is de Overheid onbetrouwbaar. Want dit is helemaal geen nieuw dossier.
Maar zoals gezegd: er zijn verkiezingen in maart en dat heeft er ongetwijfeld iets mee te maken.

Snor

De Geldsnor, kortweg "De Snor", is een blogger die zich ergens in het midden van zijn 30-ers bevindt. Getrouwd, meerdere kinderen, werkzaam in een boven-modale functie ontdekte hij in oktober van 2019 Het Begrip: Mr. Money Mustache. Nadat hij ALLES gelezen heeft wat MMM gepost heeft, kwam het idee om zelf te bloggen: wat is er in Nederland bereikbaar, in hoeverre wijkt onze positie af van de Amerikaanse mogelijkheden? En wat schetste zijn verbazing: ondanks het feit dat MMM een begrip is, een legende, 1 van de Grote Grondleggers van FIRE, was de website "Geldsnor.nl" nog beschikbaar. Deze naam is een geuzentitel, een eerbetoon zo u blieft.

13 gedachten over “De plotselinge ophef over salderen en mijn visie hierop”

  1. Voordat ik een day-ahead (dynamisch) contract had, was ik me niet bewust van de giga prijsverschillen van elektra over het jaar/dag/uur heen. Zeker omdat je vaak in het nieuws hoorde dat de dag-nacht tarieven iets van “de vorig decennia” was.
    Met de huidge prijsschommelingen van makkelijk 20 cent over een dag heen, snap ik heel goed dat het een subsidie is voor zonne paneel eigenaren, die betaald wordt door iedereen. Ik zie geen reden om dit in stand te houden, zolang het zonder ook al financieel gunstig is om panelen te laten plaatsen.

    1. De “spread” tussen hoogste en laagste op 1 dag is inderdaad enorm. In november was dit gemiddeld 18,35ct met als uitschieter 29,95ct.
      In december was het gemiddeld 10% hoger: 20.3ct met als grootste waarde maar liefst 42.5ct. Januari doet tot nu toe gemiddeld 16.9ct met als grootste waarde 26.9ct.
      De kleinste verschillen bedroegen in november 9.7ct, december 3.4ct en januari 9.9ct.
      Probeer met zo’n volatiliteit maar eens een fatsoenlijk bedrijf te draaien. Fatsoenlijk in de zin van financieel gezond, en zonder je klanten een poot uit te draaien. Dat kan dus eigenlijk niet: rap afschaffen die salderingsregeling en desnoods alleen de energiebelasting en BTW verrekenen.

  2. LOL! Maxima is een wijze vrouw. Ik verbaasde me ookal over die berichten, maar nu snap ik het. Verkiezingen. De framing die plaats vindt is ook interessant. Op Nu.nl stond gisteren een berichtje, ik citeer: “ Enkele tienduizenden klanten van energieleverancier Oxxio krijgen eind deze maand te horen hoe ze worden gecompenseerd voor een fout bij de verhoging van energietarieven.
    Ongeveer 50.000 klanten zijn hier tussen mei en september vorig jaar slachtoffer van geworden. Veel gedupeerden verkeren nog altijd in onzekerheid.” Het woord slachtoffer lijkt mij toch wel erg sterk voor mensen die een fout tarief op hun nota hebben staan. Compenseren lijkt me ook niet zo moeilijk: gewoon het teveel betaalde terugbetalen (+rente, desnoods). ik verwonder mij opnieuw.

  3. Bedankt voor de verhelderende blog!

    Ik begrijp je redenering (nog) niet helemaal: het verschil in het duurdere normaaltarief en het lagere daltarief heeft volgens mij niet te maken met vraag en aanbod, maar is er ooit gekomen om een gelijkmatiger belasting van het energienetwerk te creëren. Overdag belasten bedrijven en kantoren etc het net dusdanig dat particulieren bewogen moesten worden om indien mogelijk op andere momenten te gaan verbruiken, bij voorkeur midden in de nacht 🙂 Dus geen kwestie van vraag en aanbod… Maar dat terzijde 🙂

    Vraagje: als het verschil tussen dal en normaaltarief niet langer zou bestaan en er maar 1 tarief zou zijn, is dan het salderingsprobleem opgelost?

    1. Die gelijkmatiger belasting zou dus bereikt worden door de financiële prikkel. En daarmee dus de vraag te sturen. Die gelijkmatige belasting was vooral om maximale efficiency uit fossiele centrales te trekken.
      Als er maar 1 tarief zou bestaan is het salderingsprobleem niet opgelost. Want het betreft alleen het tarief aan de klant. Het tarief aan productiezijde fluctueert sterk en daar zit het risico. Die wil je matchen.

      1. Helder, het lijkt me alleen niet eerlijk om het risico van de energiebedrijven (helemaal) af te wentelen op de mensen met zonnepanelen (of op de overheid)… Kan me natuurlijk wel voorstellen dat energiebedrijven dat misschien het liefste zouden willen 🙂 Het ingewikkelde is dat mensen met zonnepanelen-panelen niet alleen “klant” zijn, maar ook “mede-producent”. En de energiebedrijven zijn geen producenten meer in de oorspronkelijke zin van het woord, maar een combinatie van heel veel kleine mede-producenten. Die bovendien gebruik maken van een infrastructuur die ook niet van henzelf is… Ingewikkeld als je er goed over nadenkt. Het minste lijkt me dat opwekken van energie met behulp van zonnepanelen er in ieder geval voor zou moeten zorgen dat de opgewekte energie weggestreept wordt tegen wat er gebruikt wordt. Afschaffen van salderen lijkt mij dan ook oneerlijk. Als je de huidige situatie en ook de discussie over salderen goed op je laat inwerken, wordt het m.i. met terugwerkende kracht onbegrijpelijker hoe ooit is besloten om energie te privatiseren…. Er kon op korte termijn veel geld mee verdiend worden… maar op langere termijn krijgen energiebedrijven onacceptabel veel macht over een eerste levensbehoefte…

      2. Dan zijn wij het oneens. Als er veel elektriciteitaanbod is, en de prijzen dus laag, waarom moet de energiemaatschappij dan volle mep betalen? Dat is pas echt oneerlijk.
        Privatisering kent nadelen. Dingen bij overheden laten ook…toeslagenschandaal, asielcrisis, inflatie, ns, prorail, schiphol…

  4. Ik krijg uit de laatste alinea de indruk dat de linkse partijen het hadden over ‘onbetrouwbare overheid’. Maar dit is niet het geval: het is met name Haga en van der Plas (BBB) die deze stelling (inderdaad onterecht) bezigden.

    Voor de rest is het een moeizaam verhaal dit. Onderdeel van het regeerakkoord van Rutte III (!), door minister Wiebes ingediend, door de val van Rutte III geparkeerd en dan nu eindelijk plenair. En dat terwijl de energiewereld er compleet anders uitziet vergeleken met 2017.

    1. Renske van de sp had het hier ook over, althans volgens het citaat van doet AD.
      Het energielandschap ziet er anders uit, maar dat verandert mijns inziens weinig aan het achterliggende verhaal.

  5. Hi Snor,
    Duidelijke uitleg ik ben het helemaal met je eens, het is een goede zaak dat de salderingsregeling wordt afgebouwd. Zowel voor belastbaarheid van het net, als ook om pv bezitters te stimuleren om hun eigen opgewekte energie direct te gebruiken. Hier heb ik nog wel een persoonlijke vraag over, zolang je nog kunt salderen kies jij dan wel bewust voor om het zo “duurzaam mogelijk te doen” en zoveel mogelijk eigen opgewekte energie direct te gebruiken? Of kies je toch voor het extra geld dat het oplevert om zoveel mogelijk van je verbruik in de daluren te hebben?
    Wij hebben een enkel tarief dus voor ons is die prikkel om in de daluren te verbruiken er niet dus ik probeer er wel op te letten dat we bijvoorbeeld wasmachine en vaatwasser meer op de zonnige momenten aanzetten.
    Maar mocht ik wel twee tarieven hebben en de besparing zo groot zijn als in jouw voorbeeld (ik snap dat het niet realistisch is) weet ik niet of ik nog wel zo moreel zou handelen, of ook zoveel mogelijk in de daluren zou verbruiken.

    Verder hebben we een nieuw huis gekocht waar we zonnepanelen op willen laten plaatsen, maar die wil ik dan met in mijn achterhoofd de afbouw van de salderingsregeling wel in twee richtingen leggen ZW en ZO zodat we meer gespreid over de dag onze opbrengst hebben en daardoor dus ook een groter deel van onze zelfopgewekte energie direct kunnen gebruiken.

    1. Wij hebben geen dag of nachttarief meer. We hebben een dynamisch contract. We verbruiken daardoor op het goedkoopste moment van de dag en stellen actief verbruik uit naar die momenten. Of trekken het naar voren. Het kan daardoor voorkomen dat we met zonnig windstil weer nauwelijks zelf verbruiken (want dan levert de stroom veel geld op) terwijl we later bij bijvoorbeeld toegenomen windkracht of aflopende vraag (nacht, weekend) juist verbruiken.
      Begin november waren er op die manier nachten met gratis stroom dankzij veel wind, maar met dure stroom overdag (maar wel zonnig).
      Alle panelen liggen hier op het zuiden, maar dat is noodgedwongen.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *